Białaczka
Nazwa białaczka - leukemia, pochodzi od greckich słów „biała krew" - określa grupę złośliwych nowotworów układu krwiotwórczego i odnosi się do białawego lub blado-różowego zabarwienia krwi chorego, które powstaje na skutek obecności dużej liczby nieprawidłowych leukocytów (krwinek białych) w krążeniu. W zależności od rodzaju białaczki proces chorobowy dotyczyć może krwinek czerwonych, płytkowych oraz narządów, ale najczęściej choroba polega na niepohamowanym namnażaniu krwinek białych (granulocytów, limfocytów czy monocytów i ich prekursorów). Najprościej białaczki można podzielić na-stępująco: Ostra białaczka limfobłastyczna, najczęściej spotykana u dzieci, charakteryzuje się gwałtownym wzrostem liczby nieprawidłowych limfocytów i ich prekursorów; Ostra białaczka miełobłastyczna (szpikowa), rzadsza u dzieci, najczęściej występuje u dorosłych, przebiega gwałtownie i w czasie jej trwania obserwuje się nadmierną liczbę niedojrzałych i nieprawidłowych granulocytów lub monocytów, komórek odpowiedzialnych za zwalczanie zakażenia; Przewlekła białaczka szpikowa, o powolnym przebiegu, chorują na nią zwykle osoby w średnim wieku. Przewłekła białaczka łimfatyczna (dziś zaliczana do grupy chłoniaków nieziarniczych, zob. s. 97), charakteryzuje się po-wolnym przebiegiem, obecnością dużej liczby nieprawidłowych limfocytów, występuje u ludzi starszych. Białaczki można podzielić również w zależności od wyglądu zajętych komórek i ich właściwości immunologicznych. Najcięższymi chorobami są ostre białaczki, które pojawiają się nagle i powodują gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia. Najczęściej spotykane objawy białaczki to: łatwe siniaczenie, krwawienia, zmęczenie, bladość skóry, zawroty głowy, gorączka, skrócenie oddechu, bóle stawów, bolesność uciskowa brzucha i płyn w jamie brzusznej. Przewlekła białaczka może przez lata rozwijać się w organizmie bez uchwytnych objawów. Potem stan zdrowia chorego pogarsza się, pojawiają się objawy, takie jak niewielka gorączka, nocne poty, utrata apetytu i masy ciała oraz zmęczenie, które pojawia się przy niewielkim wysiłku. Gdy choroba nie jest rozpoznana i leczona może dochodzić do jej zaostrzenia, pojawiają się wówczas inne objawy i przebieg jest gwałtowniejszy. Białaczka należy do najczęstszych nowotworów złośliwych u dzieci. W Polsce, w roku 1994, wśród dorosłych i dzieci zarejestrowano 2202 przypadków nowych zachorowań na białaczkę i 2118 zgonów. Wzrost ryzyka zachorowania na białaczkę stwierdza się u osób, które uległy napromienieniu (na przykład tych, które przeżyły wybuch jądrowy czy chorych leczonych napromienianiem z powodu innych chorób), miały kontakt z benzenem i jego pochodnymi, a także przyjmowały niektóre leki przeciw-nowotworowe. Białaczki częściej występują też u chorych z niektórymi zaburzeniami genetycznymi. Na przykład u chorych z ze-społem Downa częściej występuje przewlekła białaczka szpikowa.
Badanie diagnostyczne
Chorobę sugeruje znalezienie nieprawidłowych krwinek w oglądanym pod mikroskopem rozmazie krwi obwodowej. Potwierdza ją badanie bioptyczne szpiku kostnego (ba-danie to polega na pobraniu szpiku kostne-go z mostka lub biodra, przez nakłucie tych kości specjalną igłą). Dokładne określenie podtypu białaczki uzyskać można za pomocą specjalistycznych badań (cytomorfologicznych, cytochemicznych, immunologicznych i chromosomalnych). Dodatkowe biopsje szpiku kostnego wykonuje się w trakcie leczenia, w celu jego monitorowania i obserwowania objawów ubocznych.
Leczenie
Ostre białaczki leczone są zwykle skojarzoną chemioterapią, tj. przez podanie różnych kombinacji leków przeciwnowotworowych. Stosować także można radioterapię, zwłaszcza wtedy, gdy podejrzewa się zajęcie ośrodkowego układu nerwowego, ponieważ podawane leki przeciwnowotworowe nie przechodzą przez barierę krew-mózg. Nawet po uzyskaniu remisji, czyli poprawy, nadal stosowana jest chemioterapia, aby zapobiec nawrotom choroby, ale dawki leków są zmniejszone. Chorym mogą być także przetaczane koncentraty krwinek czerwonych i płytkowych. Ponieważ chorzy na białaczkę są szczególnie podatni na ciężkie, trudne do opanowania infekcje, w czasie leczenia powinni przebywać w niemal sterylnych pomieszczeniach. Nawroty choroby spotyka się we wszystkich rodzajach białaczki, dlatego chorzy cały czas, nawet po uzyskaniu remisji, powinni pozostawać pod opieką lekarza. Gdy nastąpi nawrót choro-by, pacjent powinien być poddany kolejnej chemioterapii, być może z zastosowaniem nowego zestawu leków. Coraz częściej proponowane jest chorym przeszczepienie szpiku, szczególnie w okresie pierwszej lub drugiej remisji. Zabieg ten polega na całko-witym zniszczeniu szpiku kostnego chorego za pomocą chemioterapii i/lub radioterapii oraz zastąpienie go szpikiem osoby zdrowej (przeszczep allogeniczny).