Cukrzyca

Cukrzyca jest przewlekłą chorobą metaboliczną, w której ustrój albo nie wytwarza insuliny, albo nie w pełni ją zużytkowuje. Wskutek tego nie może prawidłowo przyswajać węglowodanów, a w mniejszym stopniu również białek i tłuszczów. Stężenie cukru (glukozy) we krwi rośnie i nerki wydalają jego nadmiar z moczem. Pomimo nadwyżki glukozy w organizmie mózg i inne tkanki potrzebujące paliwa nie są w stanie jej zużyć. Następuje więc rozpad białek i tłuszczów, jako zastępczego źródła energii, co w konsekwencji prowadzi do ciężkich zaburzeń biochemicznych. W dalszym przebiegu choroby duże stężenie glukozy we krwi uszkadza tkanki, zwiększając ryzyko wystąpienia takich powikłań, jak: niewydolność serca i nerek, ślepota, udar, zaburzenia neurologiczne. Chociaż istnieją skuteczne metody leczenia, cukrzyca należy do bardzo poważnych chorób (np. w Stanach Zjednoczonych jest jedną z głównych przyczyn zgonów). Rozróżnia się dwa jej rodzaje: typ I, charakteryzujący się całkowitym ustaniem wytwarzania insuliny, oraz typ II, w którym organizm bądź wytwarza niewystarczające ilości tego hormonu, bądź nie w pełni go zużytkowuje. Typ I nazywa się również cukrzycą insulinozależną lub młodzieńczą. Zwykle ujawnia się on w pierwszych 20 latach życia i polega na zniszczeniu komórek tzw. wysp trzustkowych, wskutek czego zanika możliwość wytwarzania insuliny. Jego objawami są: częste oddawanie moczu, utrata masy ciała, nadmierne pragnienie, osłabienie, senność i zwiększone uczucie głodu. R Typ II, zwany także insulinoniezależnym lub cukrzycą dorosłych, ujawnia się głównie u osób otyłych i starszych, chociaż zdarza się również u ludzi szczupłych. Rozwija się znacznie wolniej; u wielu chorych bywa rozpoznany dopiero po upływie lat. Oprócz objawów opisanych w typie I, charakterystyczne dla niego są: częste za-każenia, kurcze i mrowienie, zaburzenia w gojeniu, impotencja u mężczyzn oraz przewlekłe zapalenie pochwy u kobiet. Przyczyna cukrzycy nie jest znana, przy-puszcza się jednak, że w typie I układ odpornościowy niszczy własne komórki wysp trzustkowych wytwarzające insulinę. Fakt, iż choroba występuje rodzinnie, może wskazywać także na czynnik genetyczny.

Leczenie

Jak dotychczas, nie ma skutecznego sposobu wyleczenia obu typów cukrzycy, ale chorobę można kontrolować skojarzonym leczeniem. Chorym na cukrzycę typu I trzeba regularnie wstrzykiwać insulinę. Jest również konieczne stosowanie specjalnej diety i ćwiczeń fizycznych. Muszą również sami mierzyć sobie poziom cukru we krwi (zob. Samoleczenie). W przypadku typu II często wystarczy schudnąć, przestrzegać diety i wykonywać odpowiednie ćwiczenia. Badania wykazały, że w cukrzycy tego typu u 80% otyłych chorych samo zmniejszenie masy ciała normalizuje poziom glukozy we krwi. Inni mogą potrzebować doustnych leków przeciwcukrzycowych, które zwiększają wytwarzanie i skuteczność działania własnej insuliny. Do leków takich zalicza się: biguanidy, pochodne sulfonylomocznika, inhibitory glukozydazy. Chorzy z obydwoma typami cukrzycy wymagają szczególnej troski lekarskiej i ścisłej współpracy pacjenta z lekarzem, którym jest zazwyczaj internista lub endokrynolog. Ponieważ jednak cukrzyca uszkadza układ sercowo-naczyniowy, nerki, oczy oraz układ nerwowy, często niezbędne bywa współdziałanie lekarzy różnych specjalności. Na przykład okulista powinien co 6-12 miesięcy kontrolować dno oka ze względu na możliwość wystąpienia retinopatii cukrzycowej. Jest to zaburzenie, w którym dochodzi do przerostu i pękania naczyń krwionośnych siatkówki. Jeśli nie ma kontroli, krwawienie takie prowadzi do ślepoty. W cukrzycy szczególnie często występują powikłania sercowo-naczyniowe, takie jak nadciśnienie tętnicze i choroby tętnic wieńcowych. U wielu chorych dochodzi też do niewydolności nerek, która może wymagać dializy lub przeszczepu nerki. Po-gorszenie krążenia krwi w naczyniach koń-czyn dolnych i stopach wiąże się nieraz z koniecznością operacji naczyniowych, a nawet amputacji.