Czerniak
Czerniak jest najzłośliwszym nowotworem skóry. Rozwija się z komórek wytwarzających barwnik (melanocytów), które uległy zezłośliwieniu. W odróżnieniu od innych nowotworów złośliwych skóry czerniak często daje przerzuty odległe do płuc, wątroby, mózgu i innych narządów. W Stanach Zjednoczonych od 1973 r. wy-stępowanie czerniaków wzrasta o ok. 4% rocznie. W 1995 r. zanotowano ponad 34 500 nowych przypadków i około 7000 zgonów z powodu czerniaka. W Polsce w 1994 r. zarejestrowano 1238 przypadków czerniaka i 707 zgonów spowodowanych tą chorobą. Najczęstszą przyczyną czerniaków skóry jest nadmierna ekspozycja na promie-nie słoneczne. Dotyczy to szczególnie osób o jasnej cerze, łatwo ulegających poparzeniu słonecznemu. Uważa się, że pewną rolę gra usposobienie dziedziczne. Czynnikiem usposabiającym jest narażenie zawodowe na smołę pogazową i inne związki smołowate, kreozot, związki arsenu i radu. Najczęstszym objawem czerniaka jest zmiana zarysu i barwy istniejącego od dawna znamienia (nevus) lub pojawienie się ciemnoczerwonej plamki na skórze. Większą szansę zezłośliwienia mają duże znamiona barwnikowe i dlatego należy je starannie obserwować. Powinny wzbudzić podejrzenia łuszczenie, sączenie i krwawienie ze znamienia lub zmiana w jego wyglądzie z ciemnym zabarwieniem skóry otaczającej, przekraczającym granicę znamienia. W rzadkich przypadkach czerniak może się rozwijać z komórek barwnikowych znajdujących się w gałce ocznej. Czerniak naczyniówki - warstwy tkanek leżących między siatkówką a częścią zewnętrzną oka - często daje przerzuty odległe.
Leczenie
Prawie zawsze najskuteczniejszą metodą postępowania jest leczenie chirurgiczne. Oprócz usunięcia zmiany chirurg usuwa także margines tkanek otaczających, gdzie mogą pozostać komórki nowotworowe. Przy dużych zmianach po usunięciu chirurgicznym konieczny jest niekiedy przeszczep skóry. W rzadkich przypadkach wskazaniem do leczenia chirurgicznego mogą być także przerzuty czerniaka do odległych narządów. Chemioterapię stosuje się jako metodę uzupełniającą leczenie chirurgiczne lub - w bardziej zaawansowanych przypadkach - jako jedyną metodą leczenia. Obecnie próbuje się chemioterapii z dużymi dawka-mi leków podawanych ogólnie z przeszczepem własnego szpiku chorego. R Ewentualnemu rozsiewowi czerniaka ma zapobiegać leczenie miejscowe dużymi dawkami promieniowania. Bywa też ono stosowane jako leczenie przeciwbólowe w przypadku obecności przerzutów. W nie-których postaciach czerniaka z przerzutami obiecujące są próby immunoterapii. Celem takiego leczenia jest pobudzenie limfocytów, czyli rodzaju krwinek białych, do zwalczenia komórek nowotworowych.