ABC Medycyny

Kamieniami nerkowymi nazywa się złogi minerałów i skrystalizowanych soli, tworzące się w górnym odcinku układu moczowego. Większość z nich pozostaje w nerce, ale niektóre przemieszczają się do moczowodów i pęcherza. Małe złogi mogą przechodzić przez układ moczowy w sposób niezauważalny, ale większe ujawniają swoją obecność silnym bólem kolkowym. Na początku napadu jest on zwykle umiarkowanie silny, później jednak gwałtownie narasta i utrzymuje się aż do chwili wydalenia kamienia. Jeśli kamień zablokuje się w układzie moczowym, ból bywa niezwykle silny i obezwładniający. Każdego roku z powodu kamicy nerkowej hospitalizacji podlega wiele osób (np. w Stanach Zjednoczonych jedna na tysiąc; liczba mężczyzn jest większa niż kobiet, stosunek ten wynosi 3:1). U co najmniej połowy występują nawroty. Chociaż około 80% kamieni nerkowych zawiera wapń, jego rola w tworzeniu złogów nie jest w pełni wyjaśniona. Być może powstają one dlatego, że wchłaniany z pokarmu nadmiar wapnia nie zostaje wydalony z moczem, lecz gromadzi się w nerce. Jest również możliwe, że to kościec uwalnia nadmierną ilość wapnia do krwi wskutek jakiegoś zaburzenia metabolicznego. Zaburzenie metabolizmu (np. dna), powodujące zwiększone wytwarzanie kwasu moczowego, bywa często także przyczyną tworzenia złogów zawierających ten kwas. U około 10% chorych kamicę nerkową wywołuje zakażenie bakteryjne. Badania diagnostyczne Diagnostyka obejmuje badania: krwi i moczu oraz rentgenowskie nerek, moczowodów i pęcherza. Lekarz może również zalecić badanie ultrasonograficzne nerek i dróg moczowych, pozwalające uzyskać ich obraz za pomocą ultrakrótkich fal dźwiękowych. Wydalony lub usunięty kamień powinno się także oddać do badania w celu ustalenia przyczyny choroby

Leczenie

Większość kamieni zostaje wydalona samoistnie, zanim to jednak nastąpi, należy podawać choremu leki przeciwbólowe i - jeśli zachodzi taka potrzeba - antybiotyki. W razie zablokowania moczowodu trzeba włożyć do niego specjalną rurkę (stent), która rozszerzy jego światło i umożliwi przepływ moczu. Kamienie, których nie można wydalić, trzeba usunąć. Dawniej wymagało to zabiegu chirurgicznego, obecnie stosuje się mniej inwazyjne metody leczenia. Chirurgia laserowa jest najbezpieczniejszą i najmniej inwazyjną metodą usuwania kamieni z moczowodu. Metoda ta polega na wprowadzeniu do moczowodu cienkiego jak włos włókna optycznego. W zetknięciu z kamieniem wyzwala ono energię w postaci wiązki bardzo intensywnego światła, która rozbija kamień, nie uszkadzając otaczających tkanek. Fragmenty kamienia są wydalane samoistnie lub wyjmowane przez cewnik. Chirurgia przezskórna jest drobnym zabiegiem; do nerki wprowadza się przez małe nacięcie endoskop. Jeśli kamień jest mały, można go uchwycić pętlą i usunąć. Duże kamienie rozbija się ultradźwiękami; ich fragmenty są wydalane z moczem. Litotrypsja polega na rozbijaniu kamieni za pomocą wysokoenergetycznych fal wstrząsowych. Pacjent siedzi w pojemniku z wodą pod urządzeniem zwanym litotrypterem, które emituje w kierunku nerki fale uderzeniowe rozbijające kamienie na drobne fragmenty, wydalane następnie z moczem. Niektórzy specjaliści są przeciwni tej metodzie, uważając, że fale tego typu mogą uszkodzić nerkę, a z cząstek pozostałych w niej złogów mogą powstać nowe kamienie. Po ostrym ataku kolki nerkowej leczenie polega na zapobieganiu nawrotom kamicy. W celu zmniejszenia ilości wapnia wydalanego z moczem można stosować diuretyki tiazydowe, np. hydrochlorotiazyd. Allopurynol i/lub cytrynian potasu zapobiegają tworzeniu się kamieni z kwasu moczowego. Inne metody leczenia Ziołolecznictwo Ze względu na właściwości moczopędne zaleca się wyciąg lub herbatę z ziela skrzypu, liści brzozy, znamion kukurydzy, owoców jałowca. Dużą skuteczność wykazują często ziołowe preparaty medycyny chińskiej (np. Shilintong) i tybetańskiej (np. Sugmel 10). Leczenie dietą Modyfikacja diety zależy od rodzaju kamieni. Gdy przyczyną kamicy nerkowej jest nadmierne wchłanianie wapnia, zaleca się umiarkowane zmniejszenie jego przyjmowania (do ok. 600 mg dziennie). Witaminy C należy unikać, ponieważ duże jej dawki sprzyjają tworzeniu kamieni. Samoleczenie Codziennie powinno się pić co najmniej 8 szklanek wody, a według niektórych urologów nawet więcej. Najlepsza jest zwykła woda. Niewskazane są natomiast bogate w fosforany napoje słodzone oraz gazowane. Trzeba także wystrzegać się pokarmów zawierających dużo szczawianów - soli, które, wiążąc się z wapniem, powodują tworzenie złogów. Do pokarmów takich należą warzywa o zielonych liściach, czekolada, herbata i liczne orzechy