Lęki

Lęk jest silną reakcją emocjonalną na niebezpieczeństwo rzeczywiste lub wyimaginowane, fobia natomiast to po prostu pochodzące z greckiego określenie lęku. Obecnie terminu „ fobia" używa się w odniesieniu do utrzymującego się uczucia lęku, które nie ma racjonalnej przyczyny lub jest nieproporcjonalnie silne w stosunku do przyczyny. Osoby z fobią zdają sobie sprawę z faktu, że ich lęk jest nadmierny i ogranicza ich życie, lecz nie potrafią go opanować. Często zatem za wszelką cenę starają się unikać sytuacji wywołujących lęk. Obecnie jest to najczęściej spotykane schorzenie dotyczące psychiki człowieka. W zależności od różnych kryteriów psychiatrzy dzielą fobie na różne grupy: Fobie specyficzne Lęk związany jest z konkretnymi przedmiotami, sytuacjami czy wydarzeniami. Typowymi przykładami są: strach przed zwierzętami, owadami, ciemnością, zarazkami, burzą, wysokością, chorobą czy śmiercią. Tego typu fobie pojawiają się częściej u kobiet. Fobie specyficzne często biorą początek w dzieciństwie. Większość z nich ustępuje w okresie dojrzewania, niektóre jednak pozostają na całe życie. Pewne sytuacje powodujące fobie są łatwe do uniknięcia, inne natomiast, takie jak strach przed podróżami lotniczymi (aerofobia) lub przed zamkniętym pomieszczeniem (klaustrofobia), mogą w sposób istotny wpływać na życie prywatne i zawodowe. Fobie społeczne Nieodparte pragnienie unikania sytuacji, w których dochodzi do konfrontacji z innymi ludźmi. Osoby z tym schorzeniem boją się, że w obecności innych będą zażenowane lub zostaną upokorzone. Przykładem mogą być osoby bojące się udziału w towarzyskiej rozmowie, jedzenia w obecności innych, kontaktu z osobami płci przeciwnej. Najczęściej fobie społeczne rozpoczynają się w okresie dojrzewania i mogą trwać całe życie. Występują one równie często u kobiet i u mężczyzn. Agorafobia Silne uczucie lęku przed samotnością lub pułapką, jaką można spotkać w miejscu publicznym (słowo to pochodzi od greckiego określenia lęku placu targowego), jest fobią najbardziej wpływającą na życie pacjenta. U niektórych powoduje, że stają się więźniami własnego mieszkania. Częściej występuje u kobiet. Wiele osób dotkniętych agorafobia doświadcza także napadów strachu - okresów, w których uczucie bardzo silnego lęku połączone jest z bólem w klatce piersiowej, przyspieszeniem czynności serca, silnymi potami, trudnościami w oddychaniu i innymi objawami, które mogą być niesłusznie traktowane jako zawał serca. Badania diagnostyczne Najbardziej istotnym kryterium diagnostycznym jest fakt, że dana osoba odczuwa ciągły lęk w sytuacjach wywołujących zazwyczaj niewielki niepokój. Lekarz lub psychoterapeuta może stosunkowo łatwo ustalić rozpoznanie konkretnej fobii, prosząc pacjenta o szczegółowe opisanie jego przeżyć (i lęków). Nawet jeżeli chory zdaje sobie sprawę z nierealności własnych lęków i zgłasza się do lekarza, robi wszystko, aby uniknąć sytuacji wywołujących lęk. Niektóre osoby próbują zwalczyć swoje fobie metodą określaną jako działanie „przeciw fobii". Celowo i często same stwarzają sytuacje wywołujące lęk, np. osoby z lękiem wysokości wykonują skoki spadochronowe lub wspinają się na skały, a jedynie wyjątkowo proszą o pomoc lekarza. Cierpiący na fobie społeczne często za wszelką cenę starają się ukryć własny lęk. Prowadzi to do samotności, co niekiedy zmusza ich do zgłoszenia się do lekarza. Rodzina i przyjaciele powinni podejrzewać fobie społeczne u bliskich, jeżeli stale starają się oni znaleźć wytłumaczenie, by nie brać udziału w życiu towarzyskim. Przykładem są osoby, które boją się jeść w obecności innych. Jeżeli zostaną zaproszone na posiłek, zawsze znajdują wytłumaczenie, aby z zaproszenia nie skorzystać - raz jest to ból żołądka, innym razem brak apetytu. W rzeczywistości jednak boją się, że mogą poplamić obrus lub niewłaściwie się zachować. Lęk może nawet doprowadzić do błędnego koła: nerwowość sprawi, że istotnie poplamią obrus, a to z kolei nasili lęk. Jeżeli lekarz bądź członek rodziny podejrzewa agorafobię, dokładna analiza postępowania chorego pozwoli dostrzec typowe zachowania prowadzące do stopniowego ograniczania aktywności. W końcu unikanie pewnych sytuacji staje się głównym celem pacjenta. W skrajnych przypadkach osoba cierpiąca na agorafobię jest w stanie opuścić dom jedynie w towarzystwie rodziny lub przyjaciół. Ale nawet wtedy stale szuka dróg ewentualnej ucieczki. Może też nagle zadecydować o powrocie do domu, szczególnie jeżeli wystąpi napad strachu. Niektórzy pacjenci z ciężką agorafobia pozostają cały czas w jednym pokoju

Leczenie

Farmakoterapia Większość cierpiących na fobie nie wymaga leczenia. Wyjątek stanowią osoby dotknięte ciężką agorafobia połączoną z napadami strachu - ci chorzy wymagają niekiedy leczenia farmakologicznego. Stosuje się wówczas leki przeciwdepresyjne, zwłaszcza inhibitory MAO, takie jak fenelzyna, izokarboksazyd, lub trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, takie jak imipramina, dezypramina. Niekiedy zaleca się betaadrenolityki - najczęściej propranolol, oraz leki przedwiekowe, takie jak alprazolam. Psychoterapia W większości przypadków różne rodzaje psychoterapii pomagają zmniejszyć uczucie lęku. Także w ciężkich przypadkach, w których konieczna jest farmakoterapia, psychoterapia ma podstawowe znaczenie dla procesu leczenia, ponieważ jest w stanie oddziaływać na przyczynę choroby. Rodzaj psychoterapii zależy od rodzaju fobii. Indywidualne seanse terapii poznawczej są często pomocne w leczeniu agorafobii. W większości przypadków skuteczna bywa też terapia grupowa. Inne metody leczenia Terapie alternatywne w istotny sposób pomagają chorym pozbyć się uczucia lęku. Koncentrują się one zwykle na uczeniu radzenia sobie ze stresem oraz na nauce technik relaksacyjnych. Ziołolecznictwo Obok psychoterapii może być prowadzona równolegle terapia ziołami. Do surowców pojawiających się najczęściej w stosowanych tu mieszankach należą m.in.: korzeń kozłka, liść melisy, szyszki chmielu. Pomocne są często złożone preparaty ziołowe medycyny tybetańskiej w tym np. Bimala, Agar 35, Sem' Dhe, Sogzin 11. Homeopatia Lekarz homeopata, stosownie do współistniejących objawów i okoliczności nasilających lęk, zalecić może jeden z wielu stosowanych preparatów, m.in.: Ignatia D12, Arsenicum album Dl2, Argentum nitricum Dl2. Zmiana wzorców zachowań Jest stosowana zarówno przez psychiatrów, jak i osoby zajmujące się leczeniem metodami alternatywnymi. Poprzez proces określany jako desensytyzacja, „oswojenie się, odczulanie", pacjent uczy się stopniowo przezwyciężać własny strach. Przykładem takiej terapii może być zalecanie choremu z ciężką agorafobia, by na początek otwierał drzwi wejściowe i stał w nich chociażby przez kilka minut. Kiedy udaje mu się to wykonać bez uczucia lęku, proponuje się krótki spacer po ulicy. Ostatecznie pacjent dochodzi do tego, że bez uczucia lęku przebywa na otwartej przestrzeni. Podobne techniki stosuje się także w leczeniu innych rodzajów fobii.