ABC Medycyny

Macica to narząd mięśniowy w kształcie wydrążonej gruszki, którego główną funkcję stanowi ochrona i odżywianie rozwijającego się w czasie ciąży płodu. Normalnie ma ona wielkość średniej gruszki, ale wtedy gdy trzeba, może wielokrotnie powiększyć swe rozmiary, by dostosować je do rozmiarów rosnącego płodu. Gdy płód jest dojrzały, mięśnie macicy silnie się kurczą, powodując poród. Macica dzieli się na dwie części: górną, czyli trzon, oraz dolną - szyjkę. Trzon jest wyścielony miękką, dobrze ukrwioną tkanką, tzw. endometrium, w którym zagnieżdża się zarodek i rozwija w płód. Jeżeli nie dochodzi do zapłodnienia, wyściółka złuszcza się częściowo w czasie miesiączki. Szyjka macicy otwiera się do pochwy i pozwala krwi miesiączkowej oraz innym wydzielinom macicznym wypłynąć na zewnątrz, a nasieniu - przedostać się do wnętrza macicy. Zarówno w szyjce (s. 291), jak i w endometrium (s. 233) względnie często umiejscawia się rak, znacznie częściej jednak zachodzą w nich różne zmiany łagodne, które mogą się rozwinąć w każdej części macicy. Włókniaki i inne guzy łagodne . Lekarze oceniają, że u około 20-25% kobiet między 30. a 50. rokiem życia występuje jeden lub więcej włókniaków. Guzy te, znane pod nazwą mięśniaków gładkoko-mórkowych (leyomyoma), są zbudowane głównie z tkanki mięśniowej. Niektóre z nich umiejscawiają się w ścianie macicy, inne zaś rosną w formie grzybów ku jej wnętrzu. Mięśniaki różnią się wielkością; niektóre ważą mniej niż 30 g, inne wiele kilogramów. Największy ważył w chwili usu często z wysokim poziomem estrogenów lub niezrównoważeniem progesteronu i innych hormonów. Taka sytuacja hormonalna występuje powszechnie u starszych kobiet zbliżających się do menopauzy i objawia się obfitszymi niż dotychczas miesiączkami. Również u kobiet stosujących zastępczą hormonalną terapię estrogenowa dochodzi do hiperplazji błony śluzowej macicy i wzrostu ryzyka raka endometrium. wypadanie macicy Wskutek osłabienia podtrzymujących ją struktur, zwykle w wyniku licznych ciąż, macica zsuwa się do pochwy. Polipy Są to płaskie podłużne twory z błony śluzowej, które mogą pojawić się w każdej części ciała, a więc również w macicy. Te z nich, które rosną w trzonie macicy, mogą powodować niepłodność oraz obfite krwawienia miesiączkowe. O obecności polipów szyjki macicy świadczą nieprawidłowe krwawienia i obfite upławy, zwłaszcza po stosunku. Wypadanie Polega ono na przemieszczaniu narządów wewnętrznych, zwykle wskutek osłabienia podtrzymujących je mięśni i więzadeł. Najczęstszym przemieszczeniem macicy jest jej wysunięcie do pochwy (nie mylić z tyłopochyleniem lub tyłozgięciem, będącym jednym z wariantów prawidłowego usytuowania tego narządu!) Do wypadania dochodzi zazwyczaj po licznych poro-dach oraz po menopauzie, kiedy tkanki podtrzymujące macicę stają się cienkie i słabe. Jeżeli jej wypadaniu towarzyszy osłabienie mięśniówki podtrzymującej pęcherz moczowy, jak to często bywa u starszych kobiet, wówczas występuje także nietrzymanie moczu (s. 223).Wypadnięcie macicy może też powodować krwawienia z pochwy oraz bóle krzyża.

Leczenie

Kolposkopia - badanie szyjki macicy za pomocą aparatu zwanego kolposkopem (rodzaj mikroskopu połączonego ze źródłem światła, wziernikiem i aparatem foto-graficznym) - to kolejny etap postępowania diagnostycznego. Badanie to pozwala obejrzeć polipy szyjkowe, a także uwidacznia nieprawidłowości śluzówki pokrywającej szyjkę macicy. Lekarz może także przeprowadzić histeroskopię - badanie wziernikiem w kształcie rury z zamontowanym źródłem światła, wprowadzanym przez szyjkę do wnętrza macicy, by stwierdzić obecność polipów, mięśniaków i innych nieprawidłowości. Podczas tego badania pobiera się również próbki tkanki endometrium do analizy mikroskopowej. Poważniejszą metodą diagnostyczną jest zabieg wyłyżeczkowania jamy macicy. Po-lega on na rozszerzeniu szyjki i wyskrobaniu części endometrium za pomocą narzędzia w kształcie małej łyżeczki. Usuniętą tkankę poddaje się następnie badaniu, by sprawdzić, czy nie występują komórki rakowe. Zabieg wyłyżeczkowania macicy wystarcza w leczeniu obfitych krwawień spowodowanych hiperplazja (przerostem) endometrium. Inne możliwe do zastosowania metody diagnostyczne to badania: radiologiczne, ultrasonograficzne, rezonansu magnetycznego oraz komputerowa tomografia poprzeczna. Laparoskopia - badanie wykonywane w znieczuleniu ogólnym pozwala obejrzeć macicę i inne narządy w miednicy mniejszej za pomocą zaopatrzonego w źródło światła instrumentu zwanego laparoskopem, wprowadzonego do jamy brzusznej przez małe nacięcie. Leczenie Kiedy wykluczy się obecność nowotworu, postępowanie bywa różne - od obserwacji istniejących zmian do leczenia chirurgicznego. Na przykład bezobjawowe mięśniaki na ogół nie wymagają leczenia, zwłaszcza na krótko przed menopauzą. Jeżeli jednak powodują bóle lub obfite krwawienia, należy rozważyć wszelkie możliwości, w zależności od wieku kobiety i jej planów pro-kreacyjnych. W przypadkach obfitych krwawień z powodu mięśniaków można np. podjąć próbę leczenia hormonalnego; jeśli ono nie pomoże, w grę wchodzi zabieg ablacji, czyli usunięcia endometrium (endometrium i leżące pod nim mięśniaki niszczy się za pomocą prądu elektrycznego, doprowadzanego sondą do macicy przez szyjkę). Jednakże technika ta, choć mniej kosztowna i prostsza od operacyjnego usuwania mięśniaków, prowadzi do niepłodności, gdyż zniszczona wyściółka macicy nie stwarza warunków do rozwoju płodu. W razie konieczności zabiegu chirurgicznego lekarz może podjąć próbę usunięcia samych tylko mięśniaków, czyli dokonać myomectomii; jest to szczególnie wskazane, gdy kobiecie zależy na przyszłej ciąży. Skuteczność takiego zabiegu zależy od wielkości, rodzaju i umiejscowienia guzów. Czasem próby wyłuskania mięśniaka leżącego głęboko w ścianie macicy mogą po-wodować obfite krwawienia. W takich przypadkach niezbędne jest całkowite usunięcie macicy, czyli histerektomia.