Niepłodność
0 niepłodności małżeńskiej mówimy wówczas, gdy po rocznym regularnym współżyciu seksualnym kobiecie nie udaje się zajść w ciążę. Nowoczesne techniki pozwalają znaleźć 1 usunąć przyczynę wielu przypadków niepłodności, przy czym wyraźnie podkreśla się znaczenie badania obojga partnerów. W 40% wypadków przyczyna niepłodności leży po stronie mężczyzny, w 40% po stronie kobiety, a w pozostałych 20% u obojga partnerów stwierdza się nieprawidłowości albo w ogóle nie udaje się wykryć przyczyny (zob. ramka s. 217). Badania diagnostyczne Ginekolog, urolog czy lekarz pierwszego kontaktu może czasem szybko wykryć przyczynę niepłodności, ale w skomplikowanych przypadkach konieczna bywa pomoc specjalistów zajmujących się leczeniem niepłodności lub ośrodków klinicznych zajmujących się zaburzeniami płodności. Badania diagnostyczne powinno się rozpocząć od dokładnego wywiadu oraz badania ogólnego obojga partnerów (z uwzględnieniem podstawowych badań moczu i krwi). Istotne są również badania przesiewowe mające na celu wykluczenie chorób przekazywanych drogą płciową oraz innych infekcji, które mogą wpływać na płodność. Badanie mężczyzn Podstawowym badaniem u mężczyzn jest badanie nasienia oceniające liczbę plemników i ich zdolność do poruszania się (ruchliwość). Można też badać zdolność plemników do penetracji śluzu szyjkowego kobiety, oceniając ich ruchliwość w pobranej kilka godzin po stosunku próbce śluzu szyjkowego. Gdy plemniki nie ruszają się, może to oznaczać, że śluz jest zbyt gęsty lub działa na nie niszcząco. Wazografia, czyli badanie radiologiczne męskich narządów płciowych, może wykryć przeszkodę w drogach wyprowadzających nasienie. Czasem konieczne bywa wykonanie biopsji jąder. Badanie kobiet Badanie rozpoczyna się zazwyczaj od tzw. testów owulacyjnych, które mają wykazać, czy kobieta prawidłowo produkuje komórki jajowe. W tym celu bada się poziom hormonów płciowych we krwi w odpowiednich okresach cyklu miesiączkowego. Inne badania hormonalne wykonuje się w zależności od wyników badania fizykalnego i wywiadu chorobowego. Badanie ultrasonograficzne kobiecych narządów płciowych może wykazać nieprawidłowości w obrębie miednicy mniejszej, np. mięśniaki lub polipy w macicy. Histerosalpingografia - badanie radiologiczne macicy i jajowodów po podaniu środka kontrastującego - pozwala m.in. określić stan drożności jajowodów. Aby bezpośrednio obejrzeć wnętrze macicy, lekarz może użyć histeroskopu, przyrządu w kształcie sondy, wprowadzanego przez szyjkę do jamy macicy (jest on zaopatrzony w układ oświetlający). W czasie badania histeroskopowego można pobrać wycinek z wyściółki jamy macicy, aby wykryć nieprawidłowości uniemożliwiające zagnieżdżenie zapłodnionej komórki jajowej. Inną metodą diagnostyczną jest laparoskopia. Laparoskop - przyrząd podobny do histeroskopu, jest wprowadzany do jamy brzusznej przez małe nacięcie i umożliwia obejrzenie macicy, jajowodów i jajników. W czasie tego badania lekarz może wykryć ogniska endometriozy (s. 144), które mogą być przyczyną niepłodności. Badania obojga partnerów Przy podejrzeniu wrodzonych schorzeń, mających wpływ na płodność, może być konieczne wykonanie badań chromosomowych
Leczenie
Jeśli u któregoś z partnerów stwierdza się zakażenie w drogach płciowych, oboje powinni być poddani leczeniu antybiotykami. Po wyleczeniu stanu zapalnego można rozpocząć właściwe leczenie niepłodności. Leczenie mężczyzn Najczęstszą możliwą do usunięcia przyczyną męskiej niepłodności są żylaki powrózka nasiennego (s. 356), obrzmienie w obrębie moszny spowodowane przez rozszerzone i wypełnione krwią naczynia żylne. Zwiększony przepływ krwi powoduje nadmierne ocieplenie tej okolicy, co wpływa na zwolnienie wytwarzania plemników i w rezultacie zmniejsza ich liczbę w nasieniu. Leczenie polega na wykonaniu małego zabiegu chirurgicznego, podczas którego usuwa się zmienione żyły powrózka nasiennego. Jeśli niepłodność jest wynikiem zbyt małej liczby plemników w nasieniu, stosuje się czasem terapię hormonalną. W celu usunięcia lub ominięcia przeszkody w kanalikach wprowadzających plemniki z jąder do prącia przeprowadza się zabiegi mikrochirurgiczne. Jeśli przeszkody nie można usunąć, stosuje się metody pozwalające pobrać plemniki i zapłodnić nimi komórkę jajową w warunkach laboratoryjnych. Leczenie kobiet Można przeprowadzić leczenie hormonalne, lecz jego program zależy od zidentyfikowania leżącego u podstaw niepłodności zaburzenia endokrynologicznego. Na przykład, jeśli kobieta nie jajeczkuje, mimo iż ma prawidłowy poziom estrogenów we krwi, można zastosować klomifen, lek stymulujący jajniki do wytwarzania dojrzałych komórek rozrodczych i następnie do owulacji. Podawany w ciągu kilku kolejnych cyklów u ok. 30% kobiet przynosi oczekiwane wyniki. Jeśli klomifen okaże się nieskuteczny, można zastosować menotropinę w iniekcji. Lek ten musi być jednak podawany przez doświadczonego lekarza, gdyż nawet minimalne przedawkowanie sprawia, iż jajniki wytwarzają zbyt dużą liczbę komórek jajowych, co może spowodować ciążę mnogą.