ABC Medycyny

Nowotwory górnego odcinka dróg oddechowych i przewodu pokarmowego, czyli przestrzeni rozciągającej się od ust i przewodów nosowych do żołądka, w porównaniu z nowotworami jelita grubego i innych narządów dolnego odcinka przewodu pokarmowego, występują dość rzadko. Są to jednak nowotwory szczególne, ponieważ nie tylko upośledzają wygląd zewnętrzny chorego, lecz także utrudniają mu jedzenie. Nowotwory gardła i przełyku Nowotwory górnego odcinka przewodu pokarmowego najczęściej rozwijają się w gardle, czyli strukturze mięśniowej, znajdującej się w głębi jamy ustnej i przełyku, czyli w przewodzie, przez który pokarm przechodzi z gardła do żołądka. Rak gardła i rak przełyku znacznie częściej rozwija się u mężczyzn niż kobiet, ale liczba zachorowań wśród kobiet rośnie wraz z liczbą palaczek. Główną przyczyną tych nowotworów jest palenie. Ryzyko zachorowania zwiększa znacznie zwłaszcza palenie połączone z piciem alkoholu. Rzadziej rak przełyku występuje u chorych na niedokrwistość z niedoboru żelaza. Na chorobę tę częściej zapadają także chorzy na ty-losis, chorobę charakteryzującą się znacznym pogrubieniem skóry dłoni i stóp. Najczęstszym objawem nasuwającym podejrzenie raka gardła są trudności w przełykaniu. Początkowo związane są jedynie z połykaniem pokarmów stałych, później jednak występują również przy spożywaniu pokarmów przecieranych, a nawet płynów. Często chory czuje w gardle stałą przeszkodę, odpluwa niestrawiony pokarm i zachłystuje się. W miarę postępu choroby występują bóle gardła i niekiedy zmiana głosu. Nowotwory jamy ustnej Nowotwory jamy ustnej mogą rozwijać się w ustach, języku, policzkach, dziąsłach, wargach, miękkim i twardym podniebieniu. Ostatnio znacznie wzrasta zachorowalność wśród młodych ludzi, zwłaszcza tych, którzy żują tytoń i wąchają tabakę. Ogólnie palacze chorują na raka jamy ustnej 15 razy częściej niż niepalący, ale u żujących tytoń i wąchających tabakę ryzyko choroby wzrasta 50-krotnie. Podobnie jak w raku gardła i raku przełyku, zagrożenie zwiększa połączenie palenia ze spożywaniem alkoholu. Palący fajki i cygara są natomiast zagrożeni rakiem warg. Innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko są niedobory pokarmowe i przewlekłe stany zapalne w jamie ustnej i zaniedbania w higienie zębów. Ryzyko raka warg zwiększa nadmierna ekspozycja na słońce. Innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko są niedobory pokarmowe i przewlekłe stany zapalne w jamie ustnej i zaniedbania w higienie zębów. Ryzyko raka warg zwiększa nadmierna ekspozycja na słońce. Nowotwory jamy ustnej łatwiej wcześnie rozpoznać niż nowotwory rozwijające się w przełyku i gardle. Podejrzenie raka powinno budzić każde niegojące się owrzodzenie na wargach, języku czy innym miejscu w jamie ustnej, a także zbielenie lub, utrzymujące się dłuższy czas i łatwo krwawiące, zaczerwienienie śluzówki. Niekiedy objawem choroby jest niebolesne powiększenie węzłów chłonnych szyi. Objawem raka wargi jest najczęściej zgrubienie, zwykle na wardze dolnej, pokryte suchym strupkiem, który krwawi po próbach usunięcia i szybko ponownie narasta. Na rozwój raka podniebienia wskazuje zwykle długo utrzymujące się bolesne miejsce na śluzówce i niekiedy owrzodzenie. Rak jamy ustnej zawsze powoduje podrażnienie błon śluzowych i ból, nasilający się w miarę postępu choroby i niekiedy promieniujący do ucha lub jego okolicy. Badania diagnostyczne Często jako pierwszy może rozpoznać raka jamy ustnej stomatolog. Może dostrzec na śluzówkach ogniska leukoplakii, czyli zbielenia i zgrubienia, lub erytroplakii, czyli ogniskowego zaczerwienienia. Podczas badania lekarz ogląda starannie wnętrze jamy ustnej i gardła, bada również węzły chłonne szyi, czy nie są powiększone i twarde. Do rozpoznania raka konieczna jest jednak biopsja.

Leczenie

Nowotwory gardła i przełyku W przypadku wczesnego stadium raka gardła istnieją duże szanse na wyleczenie po chirurgicznym usunięciu nacieku wraz z marginesem tkanek zdrowych i uzupełniającym leczeniu promieniami. W zależności jednak od lokalizacji nowotworu leczenie chirurgiczne może być dużą operacją z usuwaniem węzłów chłonnych szyi, co wiąże się z upośledzeniem wyglądu zewnętrznego i niektórych czynności. Niekiedy konieczne jest również usunięcie krtani, nawet jeśli nie jest ona nacieczona. Rak przełyku jest trudniejszy do leczenia, gdyż zwykle rozpoznaje się go w okresie zaawansowania. Największą szansę wyleczenia daje leczenie chirurgiczne, zwłaszcza przy raku środkowego lub dolnego odcinka przełyku. Jeśli konieczne jest usunięcie całego lub prawie całego przełyku, można go odtworzyć z fragmentów górnej części żołądka, a nawet z części jelita grubego. Niekiedy leczenie rozpoczyna się od radioterapii, która może być również metodą uzupełniającą leczenie chirurgiczne lub być jedynie leczeniem objawowym, przeciwbólowym, w przypadkach kiedy wyleczenie jest już niemożliwe. Leczenie promieniami musi być precyzyjnie opracowane i przeprowadzone. Pozwala to uniknąć uszkodzenia rdzenia kręgowego, serca i innych narządów podstawowym znaczeniu dla życia. Chemioterapia może być stosowana jako metoda samodzielna lub w skojarzeniu z radioterapią, niekiedy dla uzyskania zmniejszenia guza przed zabiegiem chirurgicznym. Nowotwory jamy ustnej Większość nowotworów jamy ustnej leczy się chirurgicznie. W zależności od umiejscowienia raka i jego zasięgu, operacja może spowodować zmiany w wyglądzie zewnętrznym oraz trudności w połykaniu, żuciu i mówieniu, zwłaszcza kiedy nowotwór rozwija się też na języku. Na zmniejszenie zniekształceń i zaburzeń czynnościowych związanych z leczeniem pozwolił wielki postęp w dziedzinie chirurgii plastycznej. Obecnie stosuje się przeszczepy skóry, kości i chrząstek. Protezy wewnętrzne, wykonywane przez ortodontów i stomatologów wyspecjalizowanych w rekonstrukcji jamy ustnej, umożliwiają odtworzenie podniebienia, zębów, żuchwy innych struktur.