ABC Medycyny

{Osobowość paranoidalna) Paranoja charakteryzuje się silnym brakiem zaufania do innych. W przeszłości była uważana za objaw dosyć rzadkich schorzeń psychicznych, określanych jako zespoły urojeniowe (zob. ramka z prawej). Obecnie wielu psychiatrów traktuje ją jako odrębną chorobę. Występujące urojenia uniemożliwiają człowiekowi z osobowością paranoidalna nawiązywanie normalnych kontaktów z otoczeniem. Przyczyna paranoi, jak i zespołów urojeniowych, jest nieznana. Mimo że objawy choroby występują u osób dorosłych, wielu psychiatrów sądzi, że ich początek tkwi w dzieciństwie. Według specjalistów omawiane objawy rozwijają się u pacjenta wówczas, kiedy za swoje niepowodzenia życiowe wini on siły zewnętrzne. Podobnie traktuje trudne do zaakceptowania bodźce z otoczenia lub skomplikowane problemy. Badania diagnostyczne W trakcie szczegółowego badania konieczne jest wykluczenie, że przyczyną myślenia paranoicznego lub urojeniowego jest poważna choroba. Nieodzowne bywa często przeprowadzenie specjalnie przygotowanych testów diagnostycznych. Ogólnie przyjęte są następujące kryteria diagnostyczne, pomocne w rozpoznaniu zespołów urojeniowych: ► Urojenia utrzymują się co najmniej miesiąc i dotyczą sytuacji, które mogą wystąpić w rzeczywistości; polegają np. na podejrzewaniu o podawanie trucizny, szpiegowanie, kochanie w tajemnicy. Oprócz urojeń oraz spraw z nimi związanych zachowanie osoby nie wydaje się specjalnie dziwne. ► Nie istnieje żadna podstawa do urojeń. Chory z rozpoznaniem paranoi: Utrzymuje nieracjonalne i nieusprawiedliwione podejrzenia, że inni chcą mu zaszkodzić lub go oszukać. Niechętnie zwierza się z podejrzeń. Ma długotrwałe urazy do innych osób. Błędnie interpretuje nieistotne uwagi jako ukryte pogróżki. Jest przekonany o niewierności swego partnera seksualnego.

Leczenie

Po postawieniu diagnozy lekarz próbuje zwykle ocenić, czy istnieje ryzyko gwałtownych zachowań pacjenta i czy wskazana jest hospitalizacja. Jeżeli chory nie godzi się na pozostanie w szpitalu, lekarz musi zdecydować, czy wskazana jest hospitalizacja pacjenta wbrew jego woli. Leki przeciwpsychotyczne, zazwyczaj haloperydol, w dawkach stopniowo wzrastających, są przepisywane najczęściej na około 6 tygodni. Jeżeli po tym okresie nie widać u chorego wyraźnej poprawy, próbuje się stosować inne leki przeciwpsychotyczne. Gdy w trakcie leczenia nastąpi poprawa stanu pacjenta, dany lek podaje się w mniejszej dawce przez dłuższy czas. Psychoterapia może być skuteczna tylko wtedy, gdy lekarz jest traktowany przez pacjenta jako osoba niosąca pomoc, a nie jak kolejny przeciwnik. Pacjenci z osobowością paranoidalna szczególnie trudno okazują zaufanie. Właściwy kontakt z terapeutą pacjent zwykle łatwiej osiąga w trakcie terapii indywidualnej niż na sesjach grupowych. W proces leczenia mogą być włączeni także członkowie rodziny. Pacjent jednak koniecznie musi zrozumieć, że jedynym ich celem jest chęć pomocy. W trakcie psychoterapii uczy się on szukać sytuacji poprawiających jego samoocenę oraz unikać tych, które mogą nasilić urojenia. Taniec i psychodrama Techniki te mogą ułatwić terapeucie głębszy wgląd w osobowość pacjenta i jego problemy. Medytacja Urojenia mające swoje podłoże w sytuacjach stresowych mogą być łagodzone medytacją, wizualizacją i innymi technikami relaksacyjnymi. Kontakt ze zwierzętami Pacjent o osobowości paranoidalnej może obdarzyć zaufaniem psa, kota lub inne zwierzę. Ułatwia to czasem kontakty z innymi ludźmi. Samoleczenie Osoby z urojeniami lub cechami paranoicznymi potrzebują zazwyczaj fachowej pomocy