Rak płuc

Rak płuc to nowotwór złośliwy rozwijający się z tkanki płuc (w odróżnieniu od bardzo częstych przerzutów raka do płuc z innych narządów). W Polsce jest najczęstszym nowotworem złośliwym u mężczyzn i najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów. U kobiet jest trzecim co do częstotliwości występowania nowotworem, a jako przyczyna zgonu zajmuje 2. miejsce. Główną przyczyną raka płuc jest palenie tytoniu. Co ósmy przypadek zachorowania dotyczy osób, które nigdy nie paliły. Wydaje się, że powstaniu raka płuc u tych chorych sprzyjały czynniki środowiskowe, np. skażenie powietrza, azbest, dym tytoniowy w otoczeniu lub radon (bezwonny i bezbarwny gaz, który może zgromadzić się w niebezpiecznym stężeniu w powietrzu w domach mieszkalnych). Do rozwoju niektórych postaci raka płuc przyczynia się promieniowanie i kontakt z niektórymi związkami chemicznymi (np. związkami chromu), związany z wykonywanym zawodem. Czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania, zwłaszcza u kobiet, może być dieta bogata w tłuszcze nasycone. Znane są cztery rodzaje raka płuc. Dwa pierwsze, opisane niżej, są postaciami najczęstszymi, dwa następne występują rzadko.

- Rak kolczystokomórkowy (carcinoma squamosum), inaczej rak epidermidalny (carcinoma epidermoidale), rozwija się zwykle w oskrzelach większych. na raka i inne schorzenia dróg oddechowych.

- Rak gruczołowy (adenocarcinoma) najczęściej rozwija się w drobnych oskrzelach. Ten rodzaj raka często daje przerzuty do węzłów chłonnych, mózgu i innych narządów.

- Rak drobnokomórkowy, zwany owsianokomórkowym, jest najbardziej złośliwą postacią raka płuc i często prowadzi do śmierci w ciągu roku od rozpoznania.

- Rak wielkokomórkowy szerzy się naczyniami krwionośnymi, dając przerzuty do odległych narządów, zwłaszcza mózgu, nadnerczy oraz kości.

Objawy raka płuca

Objawy raka płuca, zwłaszcza w okresie wczesnym, są takie same jak w innych schorzeniach dróg oddechowych. Należą do nich: przewlekły kaszel, bóle w klatce piersiowej, zadyszka i odpluwanie plwociny z krwią. Mogą one trwać długo i często są traktowane błędnie jako objawy przewlekłego zapalenia oskrzeli lub podobnych schorzeń. W miarę postępu choroby dołącza się duże osłabienie, uczucie zmęczenia, utrata apetytu, spadek ciężaru ciała i czasem powiększone, tkliwe węzły chłonne, zazwyczaj na szyi lub pod pachą.

Raka płuc rzadko udaje się rozpoznać wcześnie, ponieważ nie ma, niestety, skutecznych testów, pozwalających na wykrycie choroby w okresie bezobjawowym, a objawy występują zwykle w zaawansowanym już raku. Niekiedy w laboratoryjnym badaniu plwociny, nawet w bardzo wczesnym okresie rozwoju raka, można rozpoznać komórki nowotworowe, jednakże w tych przypadkach bardzo trudno zlokalizować chorobę. Kiedy rak rozpoznany jest na podstawie badania radiologicznego płuc, często istnieją już jego przerzuty do odległych narządów. Jeśli objawy wskazują na możliwość istnienia raka płuc, badania diagnostyczne rozpoczyna się od badania ogólnego, badania krwi, badania plwociny, badania rentgenowskiego płuc lub wykonania tomografii komputerowej i bronchoskopii. Przy bronchoskopii używa się elastycznego zgłębnika, czyli bronchoskopu, który wprowadza się przez krtań, co umożliwia ocenę dalszych odcinków płuc, a także pobranie wycinków do badania. Po ustaleniu rozpoznania raka płuc przeprowadza się dalsze badania dla oceny zaawansowania i wykluczenia obecności przerzutów.

Leczenie raka płuc

Leczenie zależy od wielkości guza nowotworowego i obecności przerzutów. Pierwszym etapem leczenia jest często leczenie chirurgiczne. Usunięcie całego płuca lub jego części, w której zlokalizowany był guz, może prowadzić do całkowitego wyleczenia, pod warunkiem wczesnego rozpoznania. Dotyczy to np. raka kolczystokomórkowego, który we wczesnych okresach choroby rozwija się powoli. Niestety, często już w okresie rozpoznania rak płuca jest chorobą rozsianą. Jeśli dotyczy ona obu płuc (lub są już stwierdzone przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych), w celu zmniejszenia nacieków i przedłużenia życia może być zastosowana radio- terapia. Kiedy istnieją już przerzuty odległe, pozostaje jedynie chemioterapia przy użyciu takich leków, jak cyklofosfamid, cyspla-tyna, winblastyna i metotreksat. W wielu przypadkach przeprowadza się leczenie polegające na kojarzeniu różnych metod. Na przykład w przypadkach raka owsianokomórkowego długotrwałą remisję choroby pozwala uzyskać chemioterapia skojarzona z leczeniem promieniami. Przy przerzutach do mózgu (co często ma miejsce) stosuje się leczenie promieniami. Nawet jeśli agresywnym leczeniem można uzyskać remisję choroby, rak płuca i tak zwykle nawraca. Jedynie około 13% chorych przeżywa 5 lub więcej lat po leczeniu. U około 16% chorych, u których rak płuc rozpoznawany jest w okresie choroby zlokalizowanej, wyniki leczenia są znacznie lepsze, a odsetek przeżyć pięcioletnich wynosi 46%. W zlokalizowanym drobnokomórkowym raku płuc, dzięki stosowaniu leczenia skojarzonego, tj. chemio- i radioterapii, uzyskano wzrost przeżyć dwuletnich z 40 do 75%. Jednakże w przypadkach raka z przerzutami do węzłów chłonnych lub do śródpiersia (część klatki piersiowej, w której położone jest serce i inne narządy), uzyskuje się zaledwie 5% wyleczeń. Niekiedy dla opanowania infekcji spowodowanej uszkodzeniem szpiku kostnego w wyniku chemioterapii konieczne jest leczenie antybiotykami. Przeciw nudnościom i wymiotom stosuje się takie leki, jak on-dansetron lub metoklopramid.

Leczenie dietą

Niektórzy dietetycy zalecają, by w celu zapobieżenia rakowi płuc codziennie uzupełniać beta-karoten (prekursor witaminy A) oraz witaminy C i E. Inne badania wykazują, że bardziej skuteczne jest przyjmowanie tych przeciwutleniaczy w pokarmach, a nie tabletkach. Ich źródłem są żółte i pomarańczowe owoce oraz pomarańczowe i ciemnozielone warzywa, takie jak brokuły, brukselka, kapusta oraz kalafiory. Badania przeprowadzone w Johns Hopkins University wykazały, że na zmniejszenie zachorowań na raka płuc u palaczy wpływa sulforafan, związek chemiczny występujący w brokułach. Znaczenie innych składników diety pozostaje przedmiotem dyskusji, chociaż wyniki niektórych badań wskazują, że ryzyko rozwoju raka płuc zmniejsza dieta niskotłuszczowa.