Tężec

Tężec jest ostrą zakaźną chorobą układu nerwowego, którą wywołuje bakteria, wnikająca do organizmu przez otwartą ranę lub skaleczenie. Bakteria ta, zwana laseczką tężca (Clostridium tetani), należy do drobnoustrojów wytwarzających zarodniki (prze-trwalniki bakteryjne). Zarodniki te znajdują się prawie wszędzie, ale najczęściej w ziemi, kurzu, nawozie krowim, końskim i innych zwierząt roślinożernych. Ciężkie oparzenie lub głęboka rana kłuta stwarzają ryzyko wystąpienia tężca; podobne ryzyko dotyczy także narkomanów wstrzykujących narkotyki dożylnie. Rolnicy i ogrodnicy oraz inni ludzie mający kontakt z ziemią są szczególnie narażeni na zakażenie. W krajach nierozwiniętych obserwuje się także szczególną postać tężca, zwaną tężcem noworodków, gdy bakterie wnikają przez pępek. Bakterie tężca krążące we krwi wytwarzają toksyny, które powodują napadowe skurcze mięśni. Wczesne objawy to szczęko-ścisk, a następnie bóle głowy, niepokój i pobudzenie. Pojawia się kamienny wyraz twarzy oraz skurcz mięśni rąk, nóg i szyi. Otwarcie jamy ustnej może się okazać trudne, a nawet niemożliwe, co właśnie nazywa się szczękościskiem. Wraz z dalszym rozwojem zakażenia, wskutek skurczu mięśni gardła, mogą występować zaburzenia mowy i połykania, a z powodu skurczu zwieracza pęcherza - zatrzymanie moczu. Jeżeli zaburzenia dotyczą mięśni oddechowych, dochodzi do bezpośredniego zagrożenia życia. Badania diagnostyczne Tężec można rozpoznać na podstawie objawów, szczególnie jeżeli występuje on po przebytym urazie lub zranieniu. Mimo to wykonuje się często badania krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego, aby wykluczyć inne choroby, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (błon otaczających mózg i rdzeń kręgowy) czy encephalitis (zapalenie mózgu).

Leczenie

Najlepszym postępowaniem jest zapobieganie tężcowi. Wszystkie niemowlęta należy zaszczepić przeciwko tężcowi (zob. ramka). Osoby nigdy nieszczepione lub te, które nie przyjęły kolejnej dawki tzw. przypominającej w ciągu ostatnich 5 lat, powinny po zranieniu otrzymać, w celach profilaktycznych, zastrzyk immunoglobuliny przeciwtężcowej . W zależności od poprzedniego uodpornienia anatoksynę przeciwtężcową można podać w 3 dawkach. Natychmiastowe, dokładne oczyszczenie głębokiej rany kłutej ma podstawowe znaczenie. Należy stosować 10-dniowe leczenie penicyliną lub tetracykliną, gdyż te antybiotyki działają bakteriobójczo na zarazki tężca, a zarazem profilaktycznie lub leczniczo na inne czynniki zakaźne. W razie wystąpienia tężca leczenie szpitalne jest niezbędne. Chorym wstrzykuje się surowicę przeciwtężcową i leki uspokajające, które pomagają opanować drgawki i kurcze mięśni. Podaje się również antybiotyki (penicylinę lub tetracyklinę). Choremu należy zapewnić ciche, spokojne pomieszczenie i stalą opiekę pielęgniarską ze szczególnie dokładną obserwacją ewentualnych zaburzeń oddechowych lub innych powikłań. W ciężkich przypadkach może być konieczne wykonanie tracheotomii, czyli otworu w tchawicy, przez który wprowadza się rurkę do oddychania, co chroni przed uduszeniem. Choremu należy często zmieniać pozycję i zmuszać go do stałego odkrztuszania, aby zapobiec zapaleniu płuc. Może być także konieczne żywienie dożylne, założenie rurki do odbytnicy i cewnika do pęcherza moczowego. Inne metody leczenia Tężec zawsze wymaga niezwłocznego, intensywnego leczenia. W okresie rekonwalescencji pomocne są ćwiczenia rehabilitacyjne, masaże i zioła. Samoleczenie Aby zapobiec zakażeniu tężcem, przyjmij raz na 10 lat dawkę przypominającą szczepionki przeciwtężcowej. Zasięgnij natychmiast porady lekarskiej przy każdej głębokiej ranie kłutej lub innej ranie brudnej albo zanieczyszczonej.