Udar mózgu
Do udaru mózgu dochodzi na skutek pozbawienia jakiejś części mózgu dopływu krwi, co prowadzi do martwicy tkanki mózgowej. Przyczyny udarów mózgu można podzielić na następujące grupy: Zakrzepy - najczęstsza przyczyna. Zdarzają się, gdy w tętnicy mózgowej utworzy się grudka skrzepu. Często poprzedzone są przez „miniudary", określane też jako przejściowe niedokrwienie mózgu (tzw. TIA). Zatory - są przyczyną 5-14% udarów. Zator występuje wtedy, gdy skrzeplina powstaje w układzie krwionośnym (zwykle w sercu) i następnie z prądem krwi trafia do tętnic mózgu i tam zamyka światło naczynia. Krwotoki śródmózgowe - stanowią przyczynę ok. 10% udarów. Dochodzi do nich w wyniku pęknięcia osłabionych naczyń tętniczych lub tętniaków w obrębie mózgu. Krwotoki podpajęczynówkowe - są przyczyną 7% udarów mózgu. Często dochodzi do nich na skutek urazu - tzw. krwawienie pourazowe, lub bez urazu (tzw. krwawienie samoistne). Krew z pękniętego naczynia wylewa się do przestrzeni między czaszką a mózgiem, a nie do samej tkanki mózgowej. Mimo że udary występują zazwyczaj nagle i niespodziewanie, znanych jest wiele czynników zwiększających ryzyko udaru, np. nieleczone nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, choroby serca, cukrzyca, czerwienica (zwiększona liczba krwinek czerwonych we krwi), nadwaga, wysokie stężenie cholesterolu w surowicy, a także palenie papierosów i nadużywanie alkoholu. Zwiększone ryzyko wystąpienia udaru stwierdza się też u palących kobiet, które jednocześnie przyjmują doustne środki antykoncepcyjne. Udary występują częściej u osób starszych oraz w rodzinach, w których często stwierdzano je w przeszłości.
Leczenie
Ważne jest jak najwcześniejsze rozpoczęcie leczenia pacjenta. Dlatego chory z udarem powinien możliwie szybko znaleźć się w szpitalu. Duże znaczenie w początkowym okresie ma kontrola ciśnienia tętniczego oraz leczenie ewentualnych zaburzeń rytmu serca. Jeżeli jest to wskazane, podaje się także leki zmniejszające obrzęk mózgu. Niekiedy w celu usunięcia krwi, która uległa wynaczynie-niu, lub w razie obecności tętniaka, wykonuje się operację, by zapobiec ponownemu pęknięciu. Możliwie szybko rozpoczyna się rehabilitację: im wcześniej, tym większa jest szansa na znaczną poprawę stanu chorego. W przypadku niewielkich udarów (w tym TIA) główna uwaga skierowana jest na zapobieganie wystąpieniu kolejnego udaru. Chorym z udarem niedokrwiennym (zator i zakrzep) podaje się kwas acetylosalicylowy (zwykle niewielkie dawki) i inne leki mające na celu zahamowanie tworzenia się skrzeplin i rozwoju miażdżycy. U osób, u których stwierdza się zwężenie tętnicy szyjnej dużego stopnia, wykonywana bywa endarterectozabieg chirurgiczny polegający na „oczyszczeniu" zwężonej tętnicy ze złogów miażdżycowych. W ostatnich latach podkreśla się znaczenie profilaktyki udarów, np. właściwe leczenie nadciśnienia tętniczego zmniejsza ryzyko udaru o ponad 50%. Także leczenie zaburzenia rytmu serca określanego jako migotanie przedsionków znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia udaru. Sposób postępowania powinien zawsze być uzgodniony z lekarzem. Przyjmowanie długotrwale nawet niewielkich dawek kwasu acetylosalicylowego, zalecane większości chorych, u niektórych jest przeciwwskazane, ponieważ może zwiększać ryzyko wylewów śród-mózgowych, zwłaszcza jeżeli pacjent ma wysokie ciśnienie tętnicze