ABC Medycyny

Następstwa ukąszenia przez jadowite owady, pająki, zwierzęta morskie oraz węże mogą być zróżnicowane i wahać się od nieznacznych do zagrażających życiu. Użądlenia przez pszczołę W większości użądlenia przez latające owady - pszczoły, osy, szerszenie - są raczej nieprzyjemne niż niebezpieczne. Jednak pewne białka znajdujące się w ich jadzie mogą spowodować u osób z nadwrażliwością na nie nawet śmiertelny odczyn uczuleniowy. Pająki i skorpiony Pająkami, których powinniśmy się obawiać, są czarna wdowa i brązowy pustelnik. Kąsa tylko samica czarnej wdowy. Jest szczególnie niebezpieczna, kiedy pilnuje jaj. Brązowe pustelniki ukrywają się w ciemnych, trudno dostępnych miejscach, takich jak fałdy koców lub odzieży i kąsają, jeśli są niepokojone. W Ameryce Północnej żyje ok. 70 gatunków skorpionów. Ich użądlenia, w przeciwieństwie do użądleń ich kuzynów z krajów tropikalnych, są bolesne, ale niezbyt groźne. Zwierzęta morskie Chociaż ukąszenia i użądlenia morskich mieszkańców przybrzeżnych wód mogą być bolesne, w większości nie są trujące. Wyjątek stanowią try-gon i żeglarz portugalski oraz niektóre rodzaje meduz. Węże Choć corocznie ofiarą ukąszeń padają tysiące ludzi, tylko nieliczni z nich umierają. Często bowiem są to ukąszenia węży niejadowitych. Nawet jednak takie ukąszenia, jeśli nie będą leczone, mogą spowodować bolesny stan zapalny W Polsce występuje jadowita żmija zygzakowata. Badania diagnostyczne Do oceny ukąszeń i użądleń nie są potrzebne badania diagnostyczne. Najważniejsze jest ustalenie, co spowodowało ukąszenie i obserwacja objawów, które pozwolą ocenić, czy ukąszenie jest groźne. Po użądleniu przez pszczołę Objawy odczynu nadwrażliwości, to: obrzęki poza miejscem użądlenia, pokrzywka lub rumień, świąd, świszczący oddech lub inne zaburzenia oddechu, osłabienie lub zawroty głowy, skurcze żołądka, nudności i wymioty, nasilony niepokój i utrata świadomości. Po ukąszeniu przez owada pełzającego Po ukąszeniu ogólne zatrucie objawia się uczuciem kłucia lub palenia, zaczerwienieniem i obrzękiem w miejscu ukąszenia oraz nasileniem bólu po kilku godzinach. W miejscu ukąszenia przez pająka brązowego pustelnika powstaje bąbel i w ciągu 1-2 dni mogą wystąpić dreszcze, gorączka, nudności, wymioty i osłabienie z możliwością rozprzestrzeniającej się na większy obszar martwicy tkankowej. Ukąszenie przez pająka czarną wdowę powoduje obfite poty, bóle brzucha, nudności i wymioty, uczucie zaciskania w klatce piersiowej i trudności w oddychaniu. Obszar wokół ukąszenia skorpiona staje się zdrętwiały i swędzący, pojawiają się nudności, wymioty, skurcze mięśniowe, a niekiedy drgawki i wstrząs. Po ukąszeniu lub użądleniu przez zwierzęta morskie Jad trygona powoduje ból, który w ciągu 90 minut uogólnia się; pojawiają się zawroty głowy, osłabienie, nudności i wymioty, biegunka, skurcze, pocenie się, niepokój, ból węzłów chłonnych, a w przypadkach najcięższych - trudności w oddychaniu i zaburzenia rytmu serca. Jad meduzy lub portugalskiego wojownika powoduje ból, świąd skóry i długie czerwone pręgi na skórze, osłabienie, nudności, ból głowy, ból i skurcze mięśniowe, pocenie się, łzawienie, trudności w oddychaniu i ból w klatce piersiowej, niekiedy wstrząs. Po ukąszeniu przez jadowitego węża Jeśli został wstrzyknięty jad, zwykle pojawia się ból i obrzęk, a następnie odbarwienie skóry. Ciężkie zatrucie objawia się uogólnionym osłabieniem lub sennością, przyspieszonym tętnem, wzmożonym ślinieniem i poceniem, trudnościami w oddychaniu, nieostrym i osłabionym widzeniem, obrzękiem powiek, zamazaną mową, nudnościami i wymiotami, drgawkami oraz wstrząsem z możliwością nasilenia objawów aż do wystąpienia śpiączki i zgonu

Leczenie

Jeśli użądlona osoba jest nadwrażliwa na jad pszczeli, w razie użądlenia konieczne jest natychmiastowe wstrzyknięcie epinefryny, która zapobiega wystąpieniu wstrząsu anafilaktycznego. Można również podać lek o działaniu przeciwhistarninowym. Jeśli uniknięcie kontaktu z pszczołami jest trudne, zaleca się odczulanie. Metoda ta polega na cotygodniowych wstrzyknięciach rozcieńczonego jadu pszczelego przez rok lub dłużej w celu wytworzenia odporności. Leczenie ukąszeń jadowitych pająków i skorpionów zależy od tego, jakie zwierzę ukąsiło i od nasilenia objawów. Czasem wystarcza podanie środków działających miejscowo w celu złagodzenia bólu. W innych przypadkach leczenie może wymagać podawania antytoksyny przeciw jadowi, hospitalizacji, a nawet podtrzymywania czynności życiowych. Wskazane bywają wstrzyknięcia kortykosteroidów, jeśli w wypadku ukąszenia przez brązowego pustelnika po 12-24 godz. zranione miejsce zaczyna puchnąć. W wypadku ukąszenia przez zwierzęta morskie konieczne może się okazać podanie zastrzyku przeciwtężcowego, leczenie antybiotykami, usunięcie żądła, oczyszczenie i założenie szwów. Może być również zalecone podanie leków przeciwbólowych, zawiesin o działaniu miejscowym zawierających środki przeciwhistaminowe, leki przeciwbólowe i kortykosteroidy. W poważniejszych przypadkach, a zwłaszcza przy objawach wstrząsu, konieczna bywa hospitalizacja. Bezpośrednie postępowanie w wypadku ukąszenia przez jadowitego węża zwykle obejmuje usunięcie jadu poprzez jego wyssanie. Niektórzy lekarze stosują również chirurgiczne otwarcie rany i wycięcie bloku tkanek wokół ukąszenia. Jeżeli objawy są poważne, należy podać antytoksynę przeciw jadowi w kilkugodzinnym wlewie dożylnym lub rzadziej domięśniowo. Jednakże sama antytoksyna może wywołać odczyn anafilaktyczny, dlatego też przed jej podaniem należy wykonać test wykrywający uczulenie, podając ukąszonemu rozcieńczony roztwór antytoksyny. Nie zwalnia to od dalszego starannego nadzoru nad pokąsanym po zastosowaniu antytoksyny przeciw jadowi węży. W razie potrzeby i też podać surowicę przeciwtężcową, biotyki i leki przeciwbólowe.