Uzależnienia
Uzależnienie to fizyczna i psychiczna potrzeba przyjmowania pewnych substancji chemicznych mimo ich negatywnego wpływu na stan zdrowia. W szerszym rozumieniu do uzależnień zalicza się też wewnętrzny nie do opanowania, przymus wykonywania pewnych czynności, takich jak uprawianie gier hazardowych, kradzieże (kleptomania), uprawianie seksu. Wyróżnia się ponad 200 zespołów uzależnień, w których zwalczaniu znajduje zastosowanie 12-stopniowy model terapii opracowany przez grupy Anonimowych Alkoholików. Na ogół uważa się, iż najczęściej dochodzi do uzależnienia od: nikotyny, alkoholu, kokainy, heroiny oraz amfetaminy i innych leków. Dotychczas nie udało się do końca wyjaśnić, dlaczego niektóre osoby przyjmują te substancje nie popadając w uzależnienie, a u innych dochodzi do nadużywania wspomnianych środków. Badania wskazują, że wpływ na to mają m.in.: wrodzone predyspozycje, zaburzenia metabolizmu mózgu, zaburzenia osobowości. Najprawdopodobniej wszystkie te czynniki łącznie przyczyniają się do rozwoju uzależnienia u niektórych osób. Badania diagnostyczne Łatwo stwierdzić fakt wypicia alkoholu lub zażycia innych środków chemicznych - służą do tego odpowiednie badania krwi i moczu - nie istnieją natomiast badania diagnostyczne mogące wykazać uzależnienie. Lekarz w czasie badania pacjenta podejrzanego o uzależnienie zwraca jedynie uwagę na pewne szczególne zachowania. Aby rozpoznać uzależnienie od środków psychoaktywnych, należy stwierdzić u pacjenta co najmniej 3 z wymienionych poniżej cech: Środek jest przyjmowany dłużej lub w większej ilości, niż jest to zalecane. Pacjent odczuwa stałą potrzebę przyjmowania środka, wszelkie próby jego odstawienia są nieskuteczne. Pacjent poświęca dużo czasu na zdobywanie i przyjmowanie danego środka lub na leczenie skutków jego nadużywania. Używanie danego środka wpływa negatywnie na życie osobiste lub zawodowe pacjenta. Pacjent przyjmuje dany środek, mimo że zdaje sobie sprawę z jego negatywnego wpływu. Występuje wyraźny wzrost tolerancji danego środka, tzn., że pacjent, chcąc uzyskać taki sam skutek, musi przyjmować coraz większe dawki. Próba zaprzestania przyjmowania danego środka wywołuje objawy odstawienia (abstynencyjne). Środek jest przyjmowany w celu uniknięcia zespołu odstawienia.
Leczenie
Sposób leczenia zależy od rodzaju uzależnienia. Terapia powinna być zatem dobrana indywidualnie. Szansa powodzenia wzrasta, jeżeli wszystkie osoby biorące udział w leczeniu: lekarz, pacjent i członkowie rodziny, rozumieją, że uzależnienie nie jest złym nawykiem lub objawem słabości, ale chorobą powodowaną wpływem czynników fizjologicznych i psychologicznych. Nikotyna Ta silnie uzależniająca substancja pobudzająca jest zawarta w tytoniu. W ciągu kilku sekund od momentu dostania się do płuc nikotyna dociera, poprzez układ krwionośny, do mózgu. Stąd wysyłany jest sygnał do nadnerczy, które z kolei uwalniają adrenalinę i inne hormony wydzielane zwykle w czasie stresu. Wielu osobom wydaje się, że papierosy uspokajają, w rzeczywistości jednak powodują one wzrost napięcia. Kiedy efekt działania nikotyny słabnie, palacz odczuwa zdenerwowanie i inne objawy abstynencyjne. Leki zawierające nikotynę, jeżeli są właściwie stosowane, ułatwiają zaprzestanie pale- [ nia papierosów, ponieważ łagodzą objawy abstynencyjne: niepokój, bóle głowy, bóle mięśni, nudności, zmęczenie. Występują 2 rodzaje środków leczniczych zawierających nikotynę: guma do żucia oraz specjalne plastry nasączone lekiem. Ponadto prowadzone są badania nad zawierającym nikotynę aerozolem do stosowania donosowego. Nikotyna zawarta w wymienionych lekach dostaje się do krwiobiegu, zaspokaja zapotrzebowanie organizmu i zapobiega wystąpieniu objawów abstynencyjnych. Przedawkowanie leków może jednak doprowadzić do zatrucia, niekiedy nawet śmiertelnego. Guma do żucia oraz plastry zawierające nikotynę powinny być używane zgodnie z zaleceniami. Aby uniknąć przedawkowania, bezwzględnie konieczne jest niepalenie papierosów w czasie leczenia. Po kilkutygodniowej terapii pacjent powinien odzwyczaić się od palenia. Wówczas można stopniowo odstawiać lek. Jedynym lekiem, który nie zawiera nikotyny, a bywa stosowany w celu ułatwienia pozbycia się nałogu jest klonidyna Nie należy ona jednak do leków bardzo skutecznych, ponadto wywołuje liczne objawy niepożądane, a zatem nie jest godna polecenia. Alkoholizm Leczenie alkoholizmu odbywa się w 3 etapach. W pierwszym odstawia się alkohol i przeprowadza odtrucie oraz uzupełnienie niedoborów żywieniowych. Leczy się także inne współistniejące choroby. W celu zmniejszenia drżenia mięśniowego, omamów i innych objawów abstynencyjnych podaje się diazepam. Odtrucie przeprowadza się zazwyczaj w szpitalu lub w specjalnym ośrodku zajmującym się leczeniem uzależnień. W drugim etapie rozpoczyna się psychoterapię