ABC Medycyny

Zaburzenia snu wpływają na samopoczucie człowieka w czasie dnia: rzutują na jego nastrój, szybkość reakcji i zdolność koncentracji. Można rozróżnić liczne nieprawidłowości tego typu. Bezsenność Za bezsenność uważa się zarówno zaburzenia polegające na trudności z zaśnięciem, jak i przerywanie snu, czego skutkiem jest uczucie niewyspania. Niektórzy z łatwością zasypiają, a następnie budzą się w nocy i nie mogą ponownie usnąć. Są i takie osoby, które skarżą się na bezsenność, chociaż w rzeczywistości - co może wykazać badanie snu - śpią wystarczająco długo. Jeżeli problemy ze spaniem trwają kilka dni, zaburzenie takie określa się jako przejściową bezsenność. Zwykle jej powodem jest stres lub podróż, podczas której zostaje naruszony prawidłowy cykl dzień-noc. Zaburzenie snu utrzymujące się dłużej - do 3 tygodni - bywa nazywane krótkotrwałą bezsennością. Typowymi jej przyczynami są: niepokój o warunki materialne albo pracę, śmierć osoby bliskiej, kłopoty małżeńskie lub zdrowotne. Bezsenność trwającą dłużej niż 3 tygodnie uważa się za przewlekłą. Jej powody mogą być różne, np. hałas, praca nocna, przewlekłe choroby lub długotrwały ból, depresja i inne problemy psychiczne, nadużywanie alkoholu, leków, kofeiny, i/lub środków nasennych. Przewlekłą bezsenność wywołują też niekiedy inne zaburzenia snu, takie np. jak zespół bezdechów przysennych. Narkolepsja charakteryzuje się napadami senności oraz niewłaściwym obrazem tazy REM snu (podczas której występują szybkie mchy gałek ocznych). Osoby cierpiące na to zaburzenie nie mogą powstrzymać się od zaśnięcia i prawie natychmiast pojawia się u nich faza REM, z typowymi dla niej marzeniami sennymi. Sen taki, jeśli nic go nie przerwie, może trwać kilka minut, godzinę lub dłużej. Katapleksja to nagły spadek napięcia mięśni, powodujący krótkotrwałe ich osłabienie lub nawet porażenie. W rezultacie człowiekowi opada głowa, ma on uczucie „miękkości w kolanach", niekiedy się przewraca. Do katapleksji dochodzi zwykle wskutek silnej reakcji emocjonalnej. Stan taki może trwać kilka sekund lub 1-2 minuty. Jeżeli jest bardzo krótki, pacjent nie traci przytomności; dłuższemu może towarzyszyć narkolepsja i faza REM snu. Porażenie przysenne objawia się krótkimi incydentami, podczas których człowiek nie jest zdolny wykonać nawet najmniejszego ruchu. Występują one w czasie zasypiania lub tuż po obudzeniu. Często towarzyszą narkolepsji i katapleksji. Nadmierną senność rozpoznaje się wówczas, kiedy człowiek śpi co najmniej 25% dłużej niż normalnie. Stanowi ona zazwyczaj objaw depresji, ale bywa też skutkiem chorób mózgu oraz nadużywania leków psychotropowych lub uspokajających. Lunatyzm, określany również jako somnambulizm i snowłóctwo, najczęściej spotyka się u dzieci. Około 15% dzieci w wieku 5-12 lat chodziło w czasie snu przynajmniej raz w życiu. Przyczyna lunatyzmu nie jest znana. Według niektórych naukowców mogą do niego prowadzić drobne nieprawidłowości w obrębie układu nerwowego. Zwykle lunatyk chodzi na początku snu. Z reguły po takim nieświadomym chodzeniu zasypia i niczego nie pamięta. Koszmary nocne, napady lęku polegają na wystąpieniu podczas snu uczucia silnego strachu. Większość ludzi doświadcza od czasu do czasu koszmarów lub przerażających obrazów we śnie. Dzieciom, niezależnie od marzeń sennych, częściej zdarzają się lęki nocne. Zazwyczaj występują u chłopców w wieku 4-12 lat. Badania diagnostyczne Początkowe rozpoznanie opiera się na podanym przez chorego opisie objawów zaburzeń. Dokładnie zebrany wywiad pozwala ustalić, jakie nawyki lub problemy zdrowotne mogą zakłócać sen pacjenta. Uzupełnieniem wywiadu są: badanie fizykalne oraz badania dodatkowe, w tym również krwi.

Leczenie

Osobom z narkolepsja podaje się środki stymulujące, takie jak efedryna. Pacjenci, u których stwierdzono także katapleksję, otrzymują zwykle dodatkowo imipraminę. Każdy jednak, kto przyjmuje leki stymulujące i imipraminę, jest narażony na wystąpienie nadciśnienia tętniczego, dlatego musi pozostawać pod kontrolą lekarską. Nadmierną senność leczy się w zależności od stwierdzonej przyczyny. Dzieci z lękami nocnymi oraz lunatyzmem rzadko wymagają leczenia farmakologicznego. Powód ich zaburzeń może ujawnić psychoterapia. Inne metody leczenia Aromaterapia Terapeuci zalecają zwykle ciepłą kąpiel z dodatkiem olejków: lawendowego, z malajskiej rośliny zwanej ylang-ylang oraz rumiankowego. Doradza się także masaż z użyciem tych samych olejków oraz pokropienie nimi przed snem prześcieradła dla łatwiejszego zaśnięcia. W zwalczaniu senności można stosować masaż lub kąpiel z dodatkiem olejków: majerankowego, z mięty pieprzowej lub mięty polnej. Ziołolecznictwo Chorym na bezsenność zachodni zielarze zalecają przed snem specjalną kąpiel przygotowaną według następującego przepisu: Zalej filiżankę wysuszonego korzenia kozłka litrem wrzącej wody. Po około 25 minutach odcedź wywar i dodaj go do kąpieli. W walce z bezsennością pomaga też zażycie bezpośrednio przed snem dwóch kapsułek lub naparu z eszolcji kalifornijskiej albo męczennicy ewentualnie filiżanki herbatki z melisy czy szyszek chmielu. Koszmarom nocnym zapobiegać ma herbatka z macierzanki. W leczeniu bezsenności systematycznie prowadzona kuracja lekami ziołowymi medycyny tybetańskiej może przynieść znaczące i trwałe efekty. Do leków stosowanych w zaburzeniach snu należą: Bimala, Agar 35, Sem'Dhe i in. Homeopatia Lekarz homeopata ma do dyspozycji liczne preparaty zalecane stosownie do przyczyn i objawów towarzyszących bezsenności. Są to m.in. Aconitum D6, Coffea D12, Ignatia D6, Stramonium D12. Hydroterapia Ciepła kąpiel przed udaniem się do łóżka działa odprężaj ąco i relaksuj ąco. Skutek zwiększa wypicie w wannie ciepłego mleka i wysłuchanie przyjemnej muzyki. Autohipnoza jako technika relaksacyjna pomaga osobom cierpiącym na bezsenność związaną ze stresem. Niektórzy terapeuci uczą pacjentów, jak wywoływać pewnymi skojarzeniami odprężnie i senność. Fototerapia Osoby które dużo podróżują lub pracują na zmiany, miewają problemy ze snem z powodu zaburzenia tzw. zegara biologicznego, regulującego dobowy rytm człowieka. Badania wykazały, że silne światło ułatwia przywrócenie tego rytmu. Dlatego osoby pracujące na nocną zmianę, które nie mogą zasnąć w dzień, powinny zadbać o całkowitą ciemność w sypialni, a przed udaniem się do pracy spędzić 2 godziny na słońcu.