ABC Medycyny

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest stanem zapalnym błon łączno tkankowych wyściełających czaszkę i kanał kręgowy, które osłaniają mózg oraz rdzeń kręgowy. Najczęściej występują i najostrzejszy przebieg mają postaci zapalenia wywołane przez bakterie: meningokoki i pneumokoki oraz pałeczkę grypy typu B. Zapalenie opon inne niż bakteryjne określa się mianem aseptycznego. Zwykle powodują je wirusy, np. jak Coxsackie i wirus opryszczki. Niekiedy choroba atakuje także samą tkankę mózgową - występuje wówczas zapalenie mózgu. Podostry stan zapalny w obrębie opon mózgowo-rdzeniowych zdarza się również w przebiegu gruźlicy, boreliozy, kiły, białaczek, chłoniaków, AIDS oraz nowotworów złośliwych układu nerwowego. Wszystkim postaciom ostrego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych towarzyszą: gorączka, bóle głowy, sztywność karku i wymioty. Stan pacjenta może się szybko pogarszać. Najpierw obserwuje się zaburzenia orientacji, potem senność, stupor, w końcu śpiączkę. Badania diagnostyczne Istotne jest jak najszybsze rozpoznanie choroby i rozpoczęcie leczenia, gdyż narastające objawy mogą w ciągu kilku godzin doprowadzić do zagrożenia życia pacjenta. Chorego należy więc poddać badaniu neurologicznemu, a także starannie obejrzeć skórę głowy powierzchnię ciała, uszy i gardło. Przede wszystkim jednak trzeba wykonać punkcję, czyli nakłucie lędźwiowe, polegające na wkłuciu cienkiej igły z mandrynem między dwa kręgi w okolicy lędźwiowej i pobraniu płynu mózgowo-rdzeniowego. Jeżeli płyn jest mętny i zawiera dużo krwinek białych, można podejrzewać zapalenie bakteryjne. Należy wówczas wykonać posiew. Tomografia komputerowa i badanie rezonansu magnetycznego, pozwalają wykluczyć ropień i inne przyczyny zapalenia

Leczenie

leczenie farmakologiczne Chorego trzeba natychmiast skierować do szpitala i rozpocząć intensywne leczenie antybiotykami podawanymi dożylnie, nawet jeszcze przed uściśleniem rozpoznania. Najpierw są to antybiotyki o szerokim zakresie działania, z grupy cefalosporyn i penicylin. Po wyodrębnieniu bakterii, która spowodowała zapalenie opon, i ustaleniu jej odporności na leki, czasami zmienia się antybiotyki na inne, o węższym zakresie działania. Leczenie jest trudniejsze w przypadku podejrzenia wirusowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Często bowiem antybiotyki nie tylko nie przynoszą poprawy, ale nawet mogą spowodować niebezpieczne dla życia pacjenta reakcje uczuleniowe. Jeśli więc pozwala na to stan chorego, lekarz wstrzymuje się nieraz z zastosowaniem antybiotyk) terapii przez 8-12 godzin, aż do uzyskania wyników badania bakteriologicznego. Jeśli wirusowe zapalenie opon wywołał wirus opryszczki, należy jak najszybciej rozpocząć leczenie dożylnie podawanym acyklowirem. W leczeniu zapalenia spowodowanego przez grzyby stosuje się środki przeciwgrzybicze. Podostre zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych zwalcza się m.in. antybiotykami i kortykosteroidami. We wszystkich postaciach zapalenia stosuje się leki objawowe: przeciwdziałające bólom głowy, nudnościom i wymiotom oraz przeciwgorączkowe. Zazwyczaj również nawadnia się organizm chorego podawanymi dożylnie płynami. Leczenie chirurgiczne W rzadkich przypadkach występuje wtóme zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, towarzyszące spowodowanemu przez pasożyty ropniowi mózgu. Ropień taki wymaga usunięcia operacyjnego i drenażu. Inne metody leczenia Leczenie alternatywne może nieco złagodzić niektóre objawy choroby. Większe znaczenie ma ono w okresie rekonwalescencji. Fizykoterapia i terapia zajęciowa W ciężkich przypadkach zapalenia opon mózgowych występują drżenie ciała, niedowład lub porażenie, wymagające fachowego usprawniania ruchowego. Niezbędne są wówczas wskazówki odpowiedniego specjalisty zajmującego się terapią zajęciową. Samoleczenie W okresie intensywnego leczenia farmakologicznego w początkowym stadium choroby można tylko poprawić samopoczucie pacjenta, np. umieszczając go w przyciemnionym pokoju ze względu na światło-wstręt. Rekonwalescent powinien unikać przemęczenia, przestrzegać odpowiedniej diety i wypijać co najmniej 8 szklanek płynów dziennie. Nie można samowolnie zażywać jakichkolwiek leków, nawet kwasu acetylosalicylowego czy paracetamolu. Trzeba też pamiętać, że intensywna antybioty-koterapia wiąże się z ryzykiem reakcji uczuleniowych. Meningokokowemu zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowychoraz zapaleniu opon wywoływanemu przez pałeczkę grypy typu B zapobiegają szczepienia. Inne przyczyny objawów charakterystycznych dla zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych Podobne objawy jak zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych towarzyszą zatruciu ołowiem oraz gorączce Gór Skalistych, które również przebiegają z zajęciem opon.