ABC Medycyny

Zapalenie zatok jest powszechnym schorzeniem dotyczącym milionów osób w każdym wieku. Zatoki nosowe składają się z ośmiu jam powietrznych rozmieszczonych w kościach okolicy nosa, policzków i oczu, wysłanych błoną śluzową z gruczołami śluzowymi, które utrzymują wilgotność w przewodach nosowych. Kiedy rozwija się zapalenie zatok (zwykle wskutek zakażenia lub reakcji uczuleniowej), przewody te zmieniają się chorobowo i stają się obrzęknięte. Większość chorych uskarża się wówczas na uczucie niedrożności nosa i towarzyszący mu ból głowy, a często także na wyciek z nosa. Rodzaj bólu głowy bywa różny, zależnie od zajętej zatoki. Zapalenie zatok szczękowych, położonych poniżej oczu i po obu stronach nosa, powoduje bóle twarzy, zębów i okolicy czołowej. Blokada zatok czołowych, znajdujących się w rejonie czoła, też wywołuje bóle w tej okolicy. Natomiast dla zapalenia zatok sitowych, usytuowanych bocznie od oczu i tuż nad nosem, charakterystyczne są tzw. rozsadzające bóle głowy oraz bóle za gałkami ocznymi. Oprócz bólu głowy może także wystąpić wyraźny obrzęk w pobliżu zajętej zatoki. Zapalenie zatok bywa ostre lub przewlekłe; ostre częściej jest skutkiem zapalenia górnych dróg oddechowych, przewlekłe zaś zazwyczaj ma charakter alergiczny. Przyczyną około 25% przewlekłych zapaleń zatok szczękowych są ropnie zęba i inne zakażenia. Ostre zapalenie zatok mogą wywołać drobnoustroje: paciorkowce, paciorkowce zapalenia płuc, gronkowce, bakterie Haemophilus influenzae oraz niektóre wirusy. Badania diagnostyczne Rozpoznanie opiera się zwykle na podanym przez chorego opisie objawów i badaniu fizycznym okolicy zatok. Na trop choroby naprowadza też lekarza zaczerwieniona i obrzęknięta błona śluzowa nosa oraz zielonkawożółta lub zabarwiona krwią wydzielina z nosa. Zlecane czasem badanie radiologiczne nie zawsze wykazuje zmiany, ponieważ obrzęk błony śluzowej może być niewidoczny na zdjęciu. Lepsze wyniki daje tomografia komputerowa, ale na ogół nie jest ona konieczna. Czasami, gdy zachodzi podejrzenie, iż zapalenie zatok spowodował ropień, chorego kieruje się na prześwietlenie zębów. Jeśli natomiast przypuszcza się, że czynnikiem sprawczym są drobnoustroje, ich rozpoznanie umożliwia posiew wydzieliny z nosa.

Leczenie

Zakażenie zwalcza się antybiotykami przyjmowanymi przez 10-12 dni. Ważne jest, aby leczenia nie przerwać, nawet jeżeli objawy zapalenia ustąpią wcześniej, grozi to bowiem nawrotem choroby. W przewlekłym zapaleniu zatok często podaje się ampicylinę lub tetracyklinę; całkowite zlikwidowanie zakażenia wymaga 4-6 tygodni. Zalecanych nieraz leków do nosa w rozpylaczu, kurczących obrzękniętą błonę śluzową i łagodzących nieżyt nosa, nie powinno się stosować dłużej niż tydzień. W ciężkich przypadkach lub kiedy przyczynę choroby stanowi deformacja przewodów nosowych, konieczne bywa leczenie chirurgiczne w celu skorygowania wady, drenażu zatok i usunięcia zakażonego materiału. Inne metody leczenia Aromaterapia Terapeuci zalecają inhalacje z olejku eukaliptusa, mięty, bazylii lub lawendy, które ułatwiają oczyszczanie zablokowanych zatok. Można np. wąchać chusteczkę do nosa spryskaną 10 kroplami olejku aromatycznego lub dodać kilka jego kropli do garnka zagotowanej wody i wdychać unoszącą się parę (ten drugi sposób jest skuteczniejszy). Ziołolecznictwo Zielarze przepisują kapsułki zawierające jeżówkę (Echinacea), Pau D'arco, Goldenseal root. Zalecają też spożywanie czosnku, uważanego za naturalny antybiotyk, picie herbatki lub naparu z dziewanny, kozieradki, czerwonej koniczyny i owoców dzikiej róży albo mieszanki anyżu z szantą. Bardzo skuteczne mogą też być ziołowe leki chińskie (np. Qianbai Biyan-pian) i tybetańskie (np. Gurkyung). Homeopatia Stosuje się różne środki homeopatyczne; do często zalecanych należą: Cmnabaris D3, Hydratis D3, Mercurius bijodatus D4, Arnica D6. Samoleczenie Czasami pomagają powszechnie dostępne leki obkurczające śluzówkę, ale nie powinno się ich stosować dłużej niż tydzień. Należy przyjmować je ściśle według zaleceń lekarza i unikać przy nadciśnieniu tętniczym, jaskrze, cukrzycy, chorobach serca i innych przewlekłych schorzeniach. Niewskazane są też leki na przeziębienie lub antyalergiczne, zawierające substancje przeciwhistaminowe, ponieważ wysuszają błonę śluzową zatok i utrudniają ich drenaż. Nos trzeba wydmuchiwać delikatnie, aby nie pogorszyć stanu przez wepchnięcie śluzu do jamy zatok. Oczyszczanie przewodów nosowych i zatok ułatwia codzienne płukanie nosa, np. ciepłą osoloną wodą. Można to robić za pomocą strzykawki, wprowadzając ją najpierw do jednego nozdrza, a następnym razem do drugiego. Przejściową poprawę przynosi przykładanie na czoło ciepłych kompresów oraz gorący parowy natrysk. Należy utrzymywać stałą wilgotność powietrza przez stosowanie nawilżacza aerozolowego.