Złamania
Złamaniem nazywa się każde przerwanie ciągłości lub pęknięcie kości. W złamaniu prostym lub zamkniętym skóra pozostaje nienaruszona, natomiast w otwartym jest uszkodzona albo wskutek samego urazu powodującego złamanie, albo przez odłam złamanej kości. Złamania otwarte należą do szczególnie niebezpiecznych, ponieważ zazwyczaj łączą się z rozległym uszkodzeniem tkanek, znacznym krwotokiem i możliwością infekcji. W złamaniach wieloodłamowych kość jest złamana w kilku miejscach lub jej część zostaje roztrzaskana. Złamanie typu zielonej gałązki polega na pęknięciu nieprzechodzącym przez całą kość. Najczęściej występuje ono u dzieci, których kości są jeszcze względnie cienkie i podatne na urazy. Złamania z przeciążenia również należą do pęknięć; zazwyczaj występują w kończynach dolnych u biegaczy, tancerzy lub innych sportowców, którzy wielokrotnie wykonują ćwiczenia siłowe. Badania diagnostyczne Złamanie jest często oczywiste, ale badanie rentgenowskie, wykonane w różnych pozycjach, dokładnie ustala rodzaj złamania. Lekarz może dodatkowo zlecić tomografię komputerową lub badanie rezonansu magnetycznego, szczególnie w złamaniach czaszki i kręgosłupa.
Leczenie
Najpierw należy nastawić kość, co polega na jej ustawieniu w normalnej pozycji. Jeżeli udaje się to zrobić ręcznie, zabieg jest zwykłym nastawieniem. Gdy nastawienia dokonuje się w czasie zabiegu chirurgicznego, określa się go terminem otwartego. Operacja taka wymaga znieczulenia i przecięcia tkanek w celu uwidocznienia miejsca złamania. Zabieg chirurgiczny może być także niezbędny, aby naprawić uszkodzone przez złamaną kość tkanki lub narządy; np. złamane żebro może uszkodzić płuco, powodując jego spadnięcie lub wystąpienie odmy opłucnowej, co wymaga operacji. Jeżeli towarzyszące złamaniu przemieszczenie kości, jak to często bywa, dotyczy także stawu, należy również prawidłowo ustawić kość, zapewniając właściwą ruchomość stawową. W razie złamań obejmujących staw, do stabilizacji odłamów używa się płyty, gwoździa lub śrub; jest to szczególnie częste w złamaniach biodra. Przemieszczenia i zwichnięcia dotyczące nadgarstka, barku i łokcia są łatwe do nastawienia i najczęściej nastawia się je ambulatoryjnie w miejscowym znieczuleniu. Nastawione złamanie zazwyczaj się unieruchamia w opatrunku gipsowym, co ułatwia gojenie. W Unijnych pęknięciach kości unieruchomienie w gipsie może być niepotrzebne, np. temblak unieruchamiający bark i unoszący przedramię w złamaniu kości ramieniowej jest wystarczającym odciążeniem dla prawidłowego gojenia. W razie Unijnego pęknięcia biodra u osób w podeszłym wieku leczenie można ograniczyć do dłuższego leżenia, aż nastąpi zrost. Gdy konieczny jest sztywny opatrunek gipsowy, lekarz najpierw całą unieruchamianą powierzchnię owija miękkim bandażem ochraniającym skórę. Następnie kładzie zamoczone w wodzie opaski gipsowe, które twardnieją w ciągu kilku minut. Powierzchnia unieruchomiona w gipsie znacznie przekracza samo złamanie, np. złamanie nadgarstka wymaga położenia gipsu od stawów śródręczno-paliczkowych do łokcia, złamanie stawu skokowego - unieruchomienia całej nogi, co zmusza do użycia kul podczas chodzenia. Opatrunek gipsowy nie może być za ciasny aby nie utrudniać krążenia krwi. Z tego względu zawsze muszą być widoczne palce. W razie ich zasinienia należy zdjąć gips i założyć luźniejszy opatrunek gipsowy. Niektórych złamań nie można unieruchomić opatrunkiem gipsowym. Stosuje się wówczas inne metody. Złamane żebro unieruchamia się przylepcem. Złamana kość udowa zostaje unieruchomiona na wyciągu, którego zasadą jest stałe wyciąganie uniesionego obwodowego odłamu kości pod określonym ciężarem. Złamanie szyjki kości udowej najczęściej wymaga unieruchomienia z użyciem specjalnego stalowego gwoździa. Złamanie bywa często bardzo bolesne, dlatego w ciągu kilku dni stosuje się silne leki przeciwbólowe, także opioidowe. W dalszym przebiegu choroby zazwyczaj wystarczają takie leki przeciwbólowe, jak kwas acetylosalicylowy lub paracetamol. Czasami konieczne są leki przeciwzakrzepowe, zapobiegające powikłaniom zakrzepowym i zatorowi płuca, szczególnie przy złamaniu szyjki kości udowej lub nogi, wymagających długiego unieruchomienia w łóżku. W razie złamania otwartego lekarz przepisuje antybiotyki, by zapobiec zakażeniu. Inne metody leczenia Rehabilitacja jest niezbędna po każdym złamaniu i często bywa połączeniem metod konwencjonalnych i alternatywnych. Fizykoterapia Ćwiczenia ruchowe są uznane za podstawową metodę zmniejszającą ryzyko wystąpienia zakrzepów. Fizykoterapeuta lub lekarz powinien udzielić szczegółowych instrukcji odnośnie do ćwiczeń, które zapewniają utrzymanie dobrej kondycji układu mięśniowego, nie zaburzając przy tym procesu gojenia. Właściwe ćwiczenia, będące częścią rehabilitacji, są jeszcze bardziej niezbędne po zdjęciu gipsu, szczególnie jeżeli unieruchomiony był także staw. W takim wypadku tylko rehabilitacja może przywrócić prawidłową ruchomość stawu. Wielomiesięczne unieruchomienie w gipsie powoduje osłabienie i zaniki mięśniowe. Powrót do prawidłowej czynności i siły mięśniowej wymaga specjalnego zestawu ćwiczeń, które w sposób kontrolowany zwiększają obciążenie. Zalecone przez fizykoterapeutę uzupełniające ćwiczenia domowe pozwalają na szybsze zwiększenie obciążenia chorego podczas ćwiczeń w centrum rehabilitacji. W celu przywrócenia prawidłowej czynności stawu biodrowego należy przejściowo posługiwać się kulami, balkonikiem lub laską. Aby przywrócić czynność stawu biodrowego, można zastosować inne formy terapii ruchowej, np. taniec czy tai chi. Hydroterapia Wykonywanie ruchów w wodzie jest dla chorego, szczególnie w początkowym okresie rehabilitacji, znacznie łatwiejsze. Kąpiel wirowa i masaż podwodny zmniejszają przykurcze i bóle mięśni, na które często cierpią chorzy po długim okresie unieruchomienia.